AZAD QARADƏRƏLİ QUŞ DİLİNDƏ YAZILANLAR (Mahir Rəsuloğlunun hekayələri üzərinə)

 

                                AZAD QARADƏRƏLİ

                        QUŞ DİLİNDƏ YAZILANLAR

                   (Mahir Rəsuloğlunun hekayələri üzərinə)

 

            Yazıçı dünyada yeganə şəxsdir ki, onun ana dilindən başqa öz “şəxsi dili” də var. Əlbəttə, bunu hər yazıçıya demək olmaz. Hətta Fəxri Xiyabanda məzarı olsa belə, hətta xalq-malq yazıçısı olsa belə, şəxsi dili olmaya bilər. Bəs kimin şəxsi dili olur?

            Məsələn, “Çəmənzəminlinin dili”, “Sabir Əhmədlinin dili”, “Əli Kərimin dili”, “Məmməd Arazın dili” və sair... Daha Füzulini, Nəsimini, Vaqifi, M.F.Axundovu, Sabiri, Mirzə Cəlili demirəm. Onlar elə bizim ana dilimizin də inkişafına çiyin verənlərdir...

            Lap bu günlərdə, bu istilərin zorla özünü havamıza pərçim eləməyə çalışdığı yay günlərində (Şükür bu yaya!) bir yazıçının kitabının PDF-ni göndərdilər və oxumağımı tövsiyə etdilər. Birinci hekayənin lap əvvəlinci cümlələrindən birini oxuyanda anladım ki, bu mətndən qan işi gəlir! “Açar yuvasında hörümçək toru var.”

            Adam əlində açar haçansa tikdiyi, içində havayü həvəslə yaşadığı, indi isə üç ildir qapısını açmadığı evin qıfılını açmaq istəyərkən bax o qan iyi verən o cümləni işlədir...

            Nə olar hörümçək olanda. Axı onun da öz yuvası, öz dili var!

            Təəccüblənməyin. Haqqında bəhs etdiyim Mahir Rəsuloğlu deyilən kəs köhnə əyyamdakı quş dili bilən dərvişlər kimi quşların da, balıqların da (hə, o, səssiz balıqlara da danışmaq öyrədir hekayələrində!), itin də, hörümçəyində, nə bilim axı, bütün təbiətin də dilini biləndir...

            ...Hər şey üst-üstə gəlir.

            Yenə lap bu günlərdə bir xəbər oxuyub keflənmişəm. (Bu, “keflənmişəm” sözünü elə-belə yazmadım ha! Bizimki gözəl sözdən, gözəl üzdən keflənməkdir.) Siz də oxuyun, keflənin ki, o xəbərin bu yazıya necə dəxli olduğunu görün...

            ... Yeni Zellandiyada yerli MOARİ dilinə aid KAİTİAKİTANQA sözünün başqa dillərdə qarşılığı yoxdur. Mənası TƏBİƏTİ QORUMAQ anlamına gəlir. Digər dillərlə müqaisədə bu söz ən gözəl söz nominasiyasında birinci yer tutmuşdur. İnsanla təbiətin bir vəhdət halında olduğunu ifadə edən bu xalqın inamına görə, insan özünə ən yaxın olan canlını – təbiəti qorumalı və sevməlidir...

            (Bilənlər bilir ki, mən illərdir natural dəyərlərə köklənən YENİ NATURALİZM ədəbi cərəyanı üstə yazıram hekayə və romanlarımı. Hətta bu cərəyana aid esselərim də vardır. Dünyamızın naturallığa, təbiətimizin əsilliyə möhtac olduğu bir zamanda tanımadığın nisbətən gənc bir yazıçının səninlə həmfikir olması necə də gözəldir!

            ...Qəhrəmanımız açarı salıb qıfılı açır və təbii ki, hörümçəyin yuvasını dağıtmaq hesabına edir bunu. Az sonra biləcəyik ki (əslində, bilməyəcəyik, fəhm edəcəyik), qəhrəmanımızın da, deyəsən yuvası bu hörümçəyinki kimi dağılıb... Ona görə də, ev evlikdən çıxıb (dili olsaydı, o ev nələr danışmazdı – danışır əslində, sadəcə bunu eşidə bilən qulaqlar gərək), adam kimi qəşş eləyib gülən it Lion da yoxa çıxıb, evin bağında bir zamanlar səliqə ilə salınan ağaclar da ağaclıqdan çıxıb, necə ki, bayaqdan dil olub dillənən bu evin, bu həyətin, bu bağın sahibi olan adam da adamlıqdan çıxıb...

            Bu sirli ev sirrini o yerəcən qoruyur ki, daha dözə bilmir, hekayədə yazılmasa da, hamının eşidəcəyi bir hönkürtü ilə ağlayıb sirrini açır bizə... Ev ağlayaraq demək istəyir ki, ay adam, axı sən niyə tək gəlmisən?!

            Bax, bu hekayə o “təklik” modelinin üzərində qurulub. Biz hekayədə daha bir görünməyən obraz “görürük” – bu tək qalmış adamın yarısıdır ki, onun ucubatından (ya bu birinin, nə fərqi axı) köhnə ev də, onun paslı qıfılı da, hasarları da, bağdakı ağacları da dil açıb danışır, dillənirlər – dərdli söyləyən olar deyyimindəki kimi...

            Düzünü deyim ki, bu yazını elə bu hekayənin üstündə qurmaq istəyirdim...

            Amma baxdım ki, ikinci hekayənin adı “Ehtiras”dır və özü də epiqrafdan bəllənirdi ki, bir balıq ovçusunun ovu üzərində qurulub. Yüz faiz bildim ki, yazıçı burada balıqları da danışdıracaq. (Artıq bunun işarəsini yuxarıda vurmuşam.)

            Hekayədə balıq ovçusu ilə Bir Balığın savaşından bəhs olunur.

            Göldə balıq çoxdur, amma biri var ki, balıqçını illərdir bura gətirən o Bir Balığın eşqidir. Neçə zamandır o bu balığı tutur, amma bu gölün şahı öz cazibəsi və hökmran ədasıyla ovçunun qarmağını da, sapını da, qarğısını da qırır, xilas olur. Bu zaman bilirsinizmi nə baş verir?!

            Bu səhnəni görən qurbağalar qəşş edincə gülürlər, çalıb-oxuyurlar. (İndi də yazıçı balıqları, qurbağaları danışdırır. Hətta qarmağına düşən tısbağalarla belə məhtab olur bizim ovçu...)

            Balıqlar haqqında mən də yazmışam. Ömrü boyu danışmayan bu məxluqların haçansa dil açıb danışacağını yazıya gətirməyə çalışmışam. Mahi Rəsuloğlu isə balıqların da dilini bilirmiş...

            ...Yadıma böyük Heminqueynin məşhur əsəri düşdü. Təbii, orada motiv başqadır. Amma nə xoş ki, Mahir Rəsuloğlunun bu hekayəsi ustadın yazısını yada saldı və bu iki əsəri yan-yana qoyub danışmaq keçdi könlümdən...

            (Mötərizə arasında olsa da, deyim ki, bu hissin nə qədər dadlı bir hiss olduğunu yaxşı bilirəm. Lap bu yaxınlarda mənim yaradıcılığımdan magistr dissertasiyası yazan bir xanım “Əllidən bir kəm”lə Çingiz Aytmatovun “Çingiz xanın ağ buludu”nda repressiya izlərini birgə araşdırmışdı.)

            ...Mahir Rəsluloğlunu, demək olar ki, tanımıram. Amma bu iki hekayə və orada danışan təbiət dedi ki, adamı gec tanımısan. Oxuculara isə bu imzanı yadlarında saxlamağı tövsiyə edərdim...

            Çünki onun öz dili var ki, bu hər kəsə müyəssər olan iş deyil. Ulu Nəsimi demişkən, “Bu quş dilidir, anı Süleyman bilir ancaq...”

 

                                                                                                                      21.07.2026