AZAD QARADƏRƏLİ AZƏR ABDULLANIN RUHUNA EHTİRAMLA...

                        AZAD QARADƏRƏLİ

            AZƏR ABDULLANIN RUHUNA EHTİRAMLA...

 

 

            Bakıda olduğum müddətdə bir neçə adm vardı ki, onlarla epizodik görüşmüş, dadışmış, bir qədər yaxın olmuş, simsarlıq etmişdik. Əlbəttə, buna dostluq demək olmazdı, sadəcə ədəbiyyat adamı kimi bir-birimizə könül bağlamışdıq. Belə adamlardan biri AZƏR ABDULLA idi. Onun haqqında yazdığım kiçik bir xatirə yarpağı var. O yazıdandır bu parça:

            “...Demək, hansısa deputat seçkisidir, ya nədir, unutmuşam; işlədiyim Bilik Cəmiyyətinin işçisi kimi (raykomun binasında oturduğuma görə, məni də raykomun işçisi hesab edirdilər) Rəzdərə kəndindəki seçki məntəqəsinə təhkim ediblər. Səhər alatorandan mənə ayrılmış maşına minib, bir başa Rəzdərəyə yollandım. Bu kənd və onun yan-yörəsindəki Şəfibəyli, Məşədisimayıllı kəndləri mənə çox doğma idi, çünki bu kəndlərin qarşısından axan Bəsit çayının bir adı da Baharlı çayı idi və eyni zamanda adını çəkdiyim kəndlərin bir adı da Keçəllər Baharlısı idi, yəni bizim bu kəndlərin adamları ilə qan bağımız vardı – məşhur Baharlı soyunun övladları kimi. İkincisi, bizim kənd də daxil, Ördəkli, Qaragöz kəndləri həmin kəndlərlə birlikdə 1 May sovxozunda birləşmişdi. Sovxozun direktoru Xasay Məmmədov da Rəzdərə kəndindən idi. Üçüncüsü, Bəsit çayı boyunca yerləşən məşhur Çinar meşəsi və Kinav bulağı da burada idi. (Məlumdur ki, bu Çinar meşəsi Avropada birinci, dünyada ikincidir.)

            Nə isə, idarə binasına çatanda bildirdilər ki, sizi gözləyirik, qutulara və bülletenlərə baxışa başlaya bilərik. (Mən raykomun nümayəndəsi kimi məsul şəxs sayılırdım.) Elə məntəqə üzvləri ilə təzəcə görüşürdüm ki, bir az aralıda, sovxoz direktoru Xasay kişi ilə bizə doğru gələn adamı gözüm aldı. Bir xeyli aramız olsa da, tanıdım – Azər Abdulla idi. Əvvəl əllə görüşdük. Sonra qucaqlaşdıq.  Xasay gülümsündü və dedi:

            -Mən də hazırlaşırdım  sizi tanış eləyim...

            Mən məntəqə sədrinə bəzi tapşırıqlarımı verib, Azərlə bir tərəfə çəkildim. Əslində, orada bizlik bir şey yox idi. Bizimki burada, bu dağlar qoynunda inanılmaz qarşılaşmamız idi. (Azər də hansısa təşkilatı təmsil edirdi seçkidə.)  Azər bir az aralıda siqaret çəkən Xasayı göstərib dedi ki, biz Xasayla qohumuq. Təəccüblə, “necə qohumsunuz”? dedim.

            Məlum oldu ki, Azərin anası bu kənddən imiş. Bu yeniliyi müzakirə edirdik ki, Xasay bizə yaxınlaşıb, harasa getməli olduğunu dedi və bildirdi ki, tapşırmışam, burda sizə necə lazımdır qulluq edəcəklər. Onunla sağollaşıb ayrıldıq. Və sovxozun binasının qarşısındakı həyətdə gəzişərək söhbətləşməyə başladıq. Seçkini tamam unutmuşduq. Mövzu ədəbiyyat və təbii ki, ölkədəki son durum, ermənilərin fəallaşması, hərəkatın hansı istiqamətdə irəliləməsi və s. idi. İkimiz də 80-cı illərin sonunda ölkəmizin gözlənilən fəlakətlərdən necə yan keçə biləcəyini, müstəqillik savaşımızın necə nəticələnəcyini,  ölkədə gələcəkdə nələrin ola biləcəyini qızğın müzakirə edir, hətta arada özümüzdən asılı olmayaraq səsimizi də qaldırırdıq.

            Günorta məntəqə üzvləri ilə yemək təklifini mən rədd etdim və xahiş etdim ki, bizə Kinov bulağının üstündə yüngülcə süfrə açsınlar. İki ədəbiyyat adamı kimi yemək zamanı da söhbətimizə kimsənin mane olmasını istəmirdik...

            Axşam tərəfi maraqlı bir əhvalat da oldu. Azər dedi ki, bəlkə buranın dəyirmanına gedək? Mən bildirdim ki, dəyirmana getməyinə gedərik, amma burada bir məktəb direktoru bizə yaxşı bir süfrə açdırıb, bəlkə yemək yeyək, sonra gedək?

            Hələ Xasay kişinin də adamı yanımızda hazır dayanıb bizi hara isə yeməyə dəvət etmək üçün müntəzir idi.

            Azər təkid etdi ki, əvvəl dəyirmana gedək. Payi-piyada yolun ağına düşüb getdik su dəyirmanına. Elə qapıdaca dəyirmançı bizi qarşıladı, mənimlə əllə görüşəndən sonra üstü unlu-urfalı Azərə sarıldı, öpüşdülər. Mən də mat-mat baxıram. Adı gərək ki, İsmixan olan bu maraqlı adamın Azəri hardan tanıdığına təəccüb edirdim ki, o özü dilləndi:

            -İsmixan mənim xalam oğludur...

            Və elə dəyirmana girib, unluğa, dəyirman daşlarına, təknəyə bir xeyli tamaşa edəndən sonra çölə çıxmışdıq ki, İsmixanın iki daşın arasında qaladığı ocağa şişləri düzdüyünü gördüm.

            -Sizi heç yana buraxan dəyiləm... Əziz qohumum gəlib bir, rayonumuzun yazıçısı gəlib, bu da iki...

            -A kişi, yazıçının böyüyünü qoyub nə yapışmısan mənnən? Əsl yazıçı elə qohumundu e! – Bunu da mən deyirəm və gülüşürük.

            Sonra dəyirmanın donuzluğundan bir az aralıda, suyun şırhaşır axdığı yerdə göy otun üstündə oturub İsmixanın dadlı kababından yeyir, özünün çəkdiyi tut arağından içirdik. Seçki-zad yada düşmürdü...

            ...Mən “Yazı” dərgisini təsis edəndən bir xeyli sonra yadıma düşdü ki, oğlu Alpayın hekayələrini tez-tez versək də, heç Azərə “yazı göndər” deməmişəm. Ona görə telefonla zəng etdim və xahiş etdim ki, ya şeirlərini, yad da hekayələrini göndərsin. (Buradaca qeyd edim ki, Azər mənə görə ilk növbədə yaxşı şair idi. Sonradan bir çoxlarında olduğu kimi, Azərdə də nəsr şeiri üstələdi.) Səhv etmirəmsə, “Gül yağışı” hekayəsini göndərdi və növbəti sayda çap etdik.

            Lap son illərdə Azərin “Qəmərlidən keçən qatar” hekayəsi haqqında bir esse yazmışdım. Təəssüf ki, o yazı saytlarda yayımlanandan az sonra o müdhiş koronavirus bəlası yayıldı və Azərlə nə görüşə bildik, nə zəngləşdik. Və sonradan da Azəri itirdik...

            Azər Abdulla bizim Zəngilan rayonuna çox yaxın olan Meğri rayonunun Lök kəndindən idi. (Bəzən səhv olaraq bu rayonun adını Mehri kimi yazırlar. Halbuki, söz məhz “Meğri”, yaxud bizim camaatın dediyi kimi “Mığrı”dır. Bu qədim türk sözü “maq” türk tayfalarının adından alınıb. “Muğan”, “Muğadəm”, “Muğla” kimi yer adları da bu qəbildəndir.)  Necə deyərlər, əlini uzatsan, çatar. Ancaq ikimizə də yerliçilik hissi yad idi. Tapındığımız yazıya, adama bağlılığımız bizim şəxsi münasibətlərimizə qəti mane olmurdu. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə, onun sədri Anara çox böyük hörmətinin olduğunu bildiyimdən heç vaxt onun yanında bu mövzuya toxunmazdım, o da mənim AYB və sədr Anarla bağlı kəskin yazılarım haqqında bir söz deməzdi.

            Tofiq Abdinin yas yerində görüşümüzü heç unutmaram. Redaktoru olduğu “Yazıçı”nın Əli bəy Hüseynzadəyə həsr olunmuş sayını mənə uzadıb qəmli-qəmli gülümsündü. Mən də “Yazı”nın hansısa sayını ona verdim. Ayrılanda əlimi əlində bir xeyli saxlayıb dedi:”Bizim də qapımız döyülür... Tofiq getdi...”

            İkimizin də gözlərimiz doldu... Ən əziz adamımızı itirmiş kimi idik...

            ...Koronavirus bizlərə təkcə dostlarımızı, qohumlarımızı, yaxınlarımızı öldürməklə zərbə vurmadı. Həm də onların təziyəsində iştirak edə bilməmklə zərbə vurdu. Mən bu doğma adamın vəfatını kədərlə xatırlayıram... Ancaq feysbukda oğlu Alpaya başsağlığı yazmaqla, bir də haqqında yazdığım esseni təkrar paylaşmaqla ürəyimi soyutdum...

            Ürəyimdə bir istək qalıb. Gərək bir gün Alpaya zəng vurum, məsələn Azərin doğum, yaxud anım günündə, yaxud elə hər hansı adicə bir vaxtda gedək onun məzarını ziyarət edək...

            Yoxsa onun ruhu qarşısında ömürlük xəcalətli qalaram.      

            S.A. (Söz Ardı)

            1.Bu yazını illər əvvəl yazmışam və ona heç nə əlavə etmək fikrim yox idi. Sadəcə, neçə vaxtdır  ürəyimdə qövr edən arzumun gerçəkləşməsi bu sözardını yazmağa səbəb oldu. Axı mən mərhum Azərin oğlu Alpaya bir dəfə eşitdirmişdim ürəyimdə qalan arzumu. Sağ olsun, o da bunu yadında saxlayıbmış. Bu günlərdə feysbuk üzərindən yazdı ki, müəllim, məsləhətiniz olsa, bu bazar atamın məzarını ziyarət edə bilərik. Mən də belə məsələlərdə etibar etdiyim qəlb dostum Mübariz Örənə zəng vurdum və beləcə, bizim bu ziyarətimiz baş tutdu. Dostumuzun məzarına güllər düzdük, fatihə oxuduq…

            2.Yuxarıdakı xatirə yarpağına bir əlavə etmək istərdim. (Köhnə yazılara toxunmamaq kimi bir öhdəliyim var, amma bəzən keçə bilmirsən...)

            Fikir verdinizsə, Azər məktəb direktorunun evindəki haşan-kaşanlı qonaqlığı deyil, dəyirmançı xaloğlunun unlu dəyirmanındakı halal çörəyi seçmişdi. Bizlər, seçim edərkən, bəzən fərqində olmuruq. Axı dəyirman təkcə halalıq yeri deyil, həm də bərəkət rəmzidir...

            Seçiminizi edəndə yaxşı götür-qoy edin. İllah da ki, qələm adamısınızsa...

            (Azad Qaradərəli “Məndən sonra” memuar romanından parça.)