AZAD QARADƏRƏLİ BAŞ NAZİRİN FRAKI roman

 

             AZAD QARADƏRƏLİ

 

             BAŞ NAZİRİN FRAKI

 

 

                                   roman

 

 

 

 

                                Allahım, ilk öncə dağa, daşa ver, ormana, heyvanlara, suya ver. Ondan sonra  

                              insanlara, qapı qonşuma, möhtac olana ver. Qalarsa, ən sonda mənə ver...”

                                                                                                                (Əski türk dualarından)

 

 

                                                                                 ***

 

                                   “Münəccimbaşı ərz elədi ki:

                                     -Qibleyi-aləm sağ olsun, bu övqat kəvakibin seyrindən  belə məlum olur ki,  

                                     Novruzdan on beş gün keçmiş  Mərrixin Əqrəb  ilə  iqtiranı vaqe olacaq və bu 

                                     qirani nəhseynin təsiri budur ki, məşri-zəmində və bittərcih mülki-İranda sahibi-

                                     səltənətin vücuduna sədmeyi-üzma yetişəcəkdir. Buna binaən mən  ki, asitaneyi-

                                     səniyyənin müxlis və cansipar bəndəsiyəm, özümə vacib bildim ki, bu keyfiyyəti  

                                     piş-əz-hadisə qibleyi-aləmə məruz edim.”*

                                                                                            (M.F.Axundov “Aldanmış kəvakıb”)

 

 

                                                                                   ***

 

 

                         “İnsanın imkanı ilə arzusu bir olsaydı, dünya çoxdan düzəlmişdi...”

                                                                                                                       Yazıçının cib dəftərindən

             

           

 

 

 

----------------------------------------------------------------------

*Bu variant bloqumda hissə-hissə yayımlanarkən bəzi texniki əlavələr etməli oldum. Məsələn, romanı bölümlərə ayırdım ki, oxu zamanı rahat izlənilə bilsin. (Müəllifin əlavəsi)

*Anlamı:

 “Münəccimbaşı dedi ki:

  - Qibleyi-aləm sağ olsun, kəvakib seyrindən belə məlum olur ki, Novruzdan on beş gün  keçmiş Mərrixin Əqrəb ilə toqquşması nəticəsində Şərqdə, xüsusilə İran mülkündə bir  səltənət sahibinin vücuduna böyük bir sədəmə yetişəcəkdir. Buna görə də şahın sədaqətli və fədakar bəndəsi olduğum üçün, bunu hadisə başlamazdan əvvəl xəbər verməyi özümə     

borc bildim...”

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

 

 

 

 

                                                                                                                     

            -6-

 

 

                       

            Vəziri dirəmişəm divara.

            -Sən rus dili haqqında nə tapşırıq vermisən?

            -Qardaşım Qardaş, əvvala, mən sizin dil haqqında bütün məqalə və tezislərinizi oxumuşam. Elə götürək, bloqunuzda yayımlanan “Bizim sözlər, yaxud yenə dil məsələsinə dair” yazınızı. Mən artıq o yazını “Xəlq  qəzeti”ndə çap etdirmişəm. Buyurub, baxa bilərsiniz...

            Qəzeti mənə verir və birinci səhifədəki yazımı yeni yazı kimi maraqla oxumağa başlayıram...

 

            BİZİM SÖZLƏR, YAXUD YENƏ DİL MƏSƏLƏSİNƏ DAİR FİKİRLƏRİM

 

           GUPPUN ən qədim sözlərimizdəndir. Təqlidi (yamsılama yolu ilə yaradılan) sözdür. Vaxtilə müstəqil feil kimi işlənmiş, lakin sonrakı mərhələlərdə nidaya çevrilmiş GUP (gup!gup!) sözündən törəmişdir. Orfoqrafiya lüğətində gup, gupamaq,  gup-gup, guppultu, guphagup və s. sözlər olsa, da guppun ismi verilməmişdir. Az qala bütün əhalinin rusca kuvald dediyi bu əşyaya biz tərəflərdə GUPPUN, yaxud GUPPU deyilir. Düzdür, dilimizdə bu sözün qarşlığı kimi gürz, yaxud əmud sözləri işlənir, lakin əvvəla bu sözlər daha çox hərbi termin kimi işlədilmiş tarixizmlərdir, ikincisi isə alınma kəlmələrdir. Halbuki öz ana dilimizin sözü şivədə də olsa günümüzəcən yaşamaqdadır. Mən mətnlərimdə bu sözü sevə-sevə işlədirəm. Məsələn, yazmaqda olduğum “Xeyrat” uzun hekayəmdə bu sözdən yararlanmışam: “... başın guppuldayar: gup, gup, gup... (küt alətlə, bizdə çəkiclərin ən böyüyünə elə guppun deyərlər, bax, elə bil onunla  vururlarmış kimi) başağrı dərmanı da kar eləməz...”

 

            S.A.(Söz Ardı)

 

            Gənclərin, xüsusilə bədii tərcümə ilə məşqul olan yazı adamlarının dilimizin söz ehtiyatının azlığı ilə bağlı fəryadlarına qoşulsam da, o sözlərin müəyyən qisminin şivələrimizdə gizləndiyi qənaətindəyəm. Odur ki, bədii yazılarımda o sözləri işlətməyimə baxmayaraq  son zamanlar bu tip mətnlər də  yazır, işlətdiyim sözləri oxucularıma tanıdıram. Bu, yolun biri olsa da, xilas üsulu deyil. Yəni, yazıçıların dil baxımından özfəaliyyəti həmişə olub və yenə də olacaq.  Bütün sahələrdə olduğu kimi, dil məsələsi də dövləti məsələdir və başı iç və dış davalardan aydınlayan kimi dövlət baba təcili surətdə böyük maliyyə resursu ilə əhatə olunmuş DİL QURUMU yaratmalı, dilimizdə az olan və ya heç olmayan bir çox söz və ifadələrin, terminlərin – məsələn, gəmiçilik, maşınqayırma, hərbi, tibbi və s.  termin və sözlərin yaradılması, dialekt və şivələrimizdən götürülməsi, habelə qonşu türk dillərindən, məsələn Türkiyə türkcəsindən alınması, bunların dilin bazasına daxil edilməsi və məcburi surətdə işlədilməsini təmin etməlidir. Dil Qurumuna xüsusi səlahiyyətlər verilməli, şəhər və kəndlərimizdə rus, ingilis və qeyri dillərdəki reklam və bannerlərin sökülməsi, o elanların asıldığı bina sahiblərinin cərimə olunması, bəzi hallarda cinayət məsuliyyətinə cəlb olunması təmin edilməlidir. Dövlət rəhbərlərindən tutmuş adi fəhləyəcən bütün əhalinin təmiz Azərbaycan türkcəsində ünsiyyət saxlaması, ölkəmizə gələn qonaqlardan başqa bütün Azərbaycan vətəndaşlarının ölkə ərazisində dövlət dilində danışması və yazışma aparması tələb edilməlidir.

            Hesab edirəm ki, itirilmiş torpaqlarımızın* qaytarılması, ərazi bütövlüyümüzün bərpası qədər əhəmiyyətli olan dil məsələsini yaxın zamanlarda həll etməsək, tarix bizi bağışlamayacaq. Sayları bizdən bir neçə dəfə çox olan Güney Azərbaycan türkləri və dünyaya səpələnmiş bütün Azərbaycan türklərinin  də bu qərarı ümidlə gözlədiyini, 50 milyonluq xalqımızın gözünün Bakıya zilləndiyini düşünsək, məsələnin necə aktual olduğunu anlayarıq.”

            Yazını oxuduqdan sonra vəzirə baxıb, bir qədər ciddi görkəm alaraq deyirəm:

            -Vəzir, sağ ol, yazını çapa verdiyinə görə. Amma bu dördüncü səhifənin materialıdır axı... Bunu niyə birinci səhifədə veriblər?!

            Vəzir baş endirir:

            -Qardaşım qardaş, siz artıq yazıçıdan ötə, dövlət adamısınız... O yazı əsasında Dövlət Dil Qurumunun yaranmasına dair sərəncam hazırlanır, qulluğunuza gətirəcəyəm, imzalayın. Bir də mən sizin rus sözlərindən əziyyət çəkdiyinizi görüb, tez əmr verdim ki, rus məktəbləri bağlansın, rus televiziyalarının ölkədə yayımı dayandırılsın!.. Əlbəttə, bunu hələ şifahi etmişəm, əmrin layihəsi isə sizin önünüzə bu gün təqdim ediləcək... İmzalayın, bu ruslardan birdəfəlik qurtulaq...

            -Bəs ingilis dili?

            -O dil haqqında da şifahi göstəriş vermişəm ki, bütün ingilisdilli məktəblərdə Azərbaycan dili məcburi keçirilsin!

            -Azərbaycan dili yox, Azərbaycan türk dili! Belə yaz əmrdə. Dilimiz bunnan sonra Azərbaycan türk dili adlanacaq. Ölkədə Azərbaycan türk dili bütün əhali üçün məcburi öyrənilməli olan dövlət dilidir. Yad dillərdə, o cümlədən rusca və ingiliscə danışan hər kəs (turistlərdən başqa) ölkədən deportasiya ediləcək, daha doğrusu, çıxarılacaq! Bütün elanlar Azərbaycan türk dilində yazılmalıdır. Bu dəyişim üçün bir həftə vaxt verilir!

            Birdən yadıma haçansa yazdığım, amma hələ heç yerdə yayımlanmayan kiçik bir essem düşür. Onu beynimdən keçirərkən artıq vəzirin onu oxumaqda olduğunu duyub, lap məktəbli kimi əzbərdən söyləməyə başlayıram:

            “Hollandiyada qəribə hadisə baş verib. Bir məktəbli futbol oynayarkən dizindən ağır zədə alıb və anesteziya altında əməliyyat olunduqdan sonra oyanıb və özünü ABŞ-ın Yuta ştatında zənn edib. Daha qəribəsi o olub ki, uşaq amerikan ləhcəsi ilə ingilis dilində danışmağa başlayıb. Ən əcaibi hələ dalda imiş: uşaq öz ana dilini unutmuş, ailəsini, şagird yoldaşlarını belə tanımayıb.

            Məktəbdə yalnız ingilis dilində dərs keçən bu uşaqda baş verən hallar həkim personalı üçün də böyük marağa səbəb olub. Tibbdə buna bənzər hal olmuşdu - əməliyyatdan sonra yaddaşını itirənlər rast gəlinən hal idi. Amma ana dilini unudub, yad dildə danışmaq, nadir hadisə idi.

            Həkimlər uzun konsilimdan sonra yeniyetməyə “Xarici dil sindromu” adlı diaqnoz qoyublar. Bu vəziyyət insanın öz ana dilini unutması və müvəqqəti olaraq başqa dildə danışmağa başlaması kimi müəyyən edilir.

 

-------------------------------------------------------------

*Bu əsər yazılmağa başlayanda hələ 44 günlük Vətən Müharibəsi olmamış, torpaqlarımız işğalda qalmışdı. Təbii, əsər bitəndə artıq düşmən məğlub olmuş, torpaqlarımız azad edilmişdi.

 

 

            Həkimlərin gəldiyi qənaət budur:”Xarici Dil Sindromu (FLS) və Xarici Vurğu Sindromu (FAS) fərdlərin öz ana dilindən fərqli bir dil və ya vurğu ilə danışmağa başlamasına səbəb olan nadir nevroloji xəstəliklərdir. İnsan tam o dildə danışmasa belə, nitqi yad ləhcəni xatırladır.

            Bu hallar;

            -danışıq sürətində,

            -intonasiyada,

            -həcmdə,

            -artikulyasiyada,

            -heca vurğusunda dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu, beyin şişi, insult, ciddi kəllə-beyin travması və ya beyin qanaması kimi səbəblərdən Broca bölgəsi adlanan danışma mərkəzi zədələndikdə baş vermiş olur. Bu sindromu ilk dəfə 1907-ci ildə fransız nevroloqu Pierre Marie təsvir edib və o vaxtdan bəri cəmi 100-ə yaxın hadisə qeydə alınıb.”

            Mən bu müdhiş faktı niyə xatırladım?

            Nə yazıqlar ki, biz, millət olaraq Xarici dil sindromuna yoluxmuşuq. Əgər bir gecə yatıb, səhər oyananda hamımız bir nəfər kimi ana dilimizi unutsaq, rus və ya ingilis dilində danışsaq, mən təəccüblənmərəm...

            O halda bizim millət kimi yaşamağa haqqımız olmayacaq. O zaman, doğrudan da biz Azərbaycan türkündən çıxıb azərbaycanlı olacağıq. Yad dildə danışan azərbaycanlı...

            Allah bizi o gündən qorusun...”

            Vəzir bir anlığa duruxur, sanki çətinə düşübmüş kimi görkəm alır. Mən isə heç nə olmamış kimi davam edirəm:

        -Vəzir yaz! Rüşvət alanlar xalqın gözü qabağında küçədə soyundurulacaq, hamı onların üzünə tüpürəcək! Qadına, uşağa, ümumən hər hansı bir insana əl qaldıran Bulla adasına sürgün olunacaq, oradakı islah işlərinə cəlb olunacaq. Saxta dərman, saxta içkilər, GMO məhsullar satan adamlar ən yüksək cəzaya – Şərəf  Yoxsulu medalına layiq görüləcək və bir illiyinə o medalı sinəsində daşıyacaq. Qonşu malına göz dikənlər, uşaqlara yaxşı dərs keçməyən orta məktəb müəllimləri, tələbədən rüşvət alan ali məktəb müəllimlərinin alnına alçaq damğası vurulacaq və ömürlük bu damğa ilə yaşamalı olacaq...

            Vəzir gərilir və astadan deyir:

            -Qardaşım qardaş, bu damğa həqiqi damğa olacaq? .. Bu bir az...

            -Vəzir, bu damğa möhür kimi bir şey olacaq. Siləndə gedəcək, lakin hamı biləcək ki... Eh... Davam edək...Yaltaqlıq edənlər, yalan danışanlar da məlum medalı daşımalı olacaqlar. Yaltaq yazıçılara, kağız korlayan istedadsız şairlərə yazmaq qadağan ediləcək. AYIB bağlanacaq. O biri yaradıcılaıq təşkilatları da bağlanacaq və yazıçılara, bəstəkarlara, rəssamlara, aktyorlara və digər yaradıcı təşkilatlara beş illiyinə ssuda veriləcək ki, əsərlərini yaya, sata bilsinlər və öz yaradıcılıq işlərini qura bilsinlər. (Bu hər kitab çıxardana, ara mahnısı yazana şamil edilməyəcək. Bunun üçün xüsusi komissiyalar yaradılacaq və onların rəyi ilə iş aparılacaq.) Bütün fəxri adlar, məsələn, xalq şairi, xalq rəssamı, xalq artisti və sair ləğv ediləcək. Maaşlar üç qat, qocalığa görə təqaüdlər beş qat artırılacaq.

            -Qardaşım Qardaş, üzr istəyirəm, cəsarətimə gprə, bəs bu artımlar hansı hesabdan ödənəcək? Bilirsiniz də, ölkədə neft krizi yaşanır?

            -Ora gəlirəm. İlk olaraq Neft Fondundakı pullardan istifadə olunsun. Sonra isə... İndiyə kimi və iyirmi il əvvələ kimi vəzifədə olmuş hər bir nazirə, rayon rəhbərinə, polis rəisinə, prokurora... və bu kimi vəzifə sahiblərinə bir milyondan 500 min manatacan büdcəyə kömək adı ilə pul istəniləcək, vəfat edənlər xaric. Verməyənlərin mal-mülkünə əl qoyulacaq... Xarici banklarda gizlədilən pullar geri qaytarılacaq...

            Vəziri ağlamaq tutur. Hiss olunur ki, qələmi kağız üzərində yaxşı işləmir.

            -Sən, vəzir qardaş, niyə hələ də qələmlə yazırsan?! Sabahdan kompüterlə, daha doğrusu planşetlə  gəl yanlma... Hələlik, bu qədər. Hə, qardaşım vəzir! İlk nümunə kimi sən büdcəyə bir milyon bağışlayacaqsan! Bu gün günortadan sonra bank çekini mənə təqdim edərsən və ölkənin aparıcı qəzetində çap etdirərsən, nümunə kimi... Günortayacan heç kimi qəbul etmək istəmirəm. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti rəisini, Daxili işlər nazirini, Baş prokuroru və ordu başçısını yanıma çağır, get, dincəl... Onlardan sonra Gömrük naziri ilə vergi nazirini yanıma çağırarsan... Sonra Şexülislamı, Təhsil nazirini və Mədəniyyət nazirini çağırarsan...

            Vəzir çıxır və tez də geri dönür:

            -Qardaşım Qardaş, Rusiyanın səfiri Rusiya dövlətinin notasını göndərib. Rus dili məsələsi və rus məktəblərinin bağlanması ilə bağlı...

            -Yadımdadır, 2025-ci ildə də buna bənzər işlər olmuşdu. Rusiya bizim sərnişin təyyarəsini vurmuş, çoxlu sayda insanımız həlak olmuşdu. Onda da Rusiyaya bağlı bir sıra obyektlər, habelə Rusiya Mədəniyyət Mərkəzi bağlanmışdı. Eyni hay-həşiri çıxartdı Putin və onun əlaltıları... Rədd elə getsin...

Xarici işlər nazirliyinə göndərin, cavab versinlər. Arqument kimi yazsınlar ki, Rusiyada rəsmi məlumata görə bir milyon, qeyri-rəsmi olaraq üç milyon Azərbaycan türkü yaşayır. Onların dilində Rusiyada məktəb açılanda biz də bağlanan məktəblər haqqında düşünə bilərik. Bu qədər sadə... Bunları da yaz: “Türkiyə ilə indiyə qədər olan bütün hərbi, mədəni müqavilə və memerandumlarımız qüvvədə qalır, qardaş ölkə ilə münasibətlərimiz daha da inkişaf etdirilir. Daha sonra bunu da yaz:”Ölkənin hərbi potensialını inkişaf etdirmək üçün Türkiyə, İsrail, Pakistan və ABŞ-la rəsmi danışıqlar aparılsın. Çatışmayan hərbi ləvazimatlar artıqlaması ilə alınıb ölkəyə gətirilsin. Ölkənin təhlükəsizliyi üçün konsepsiya hazırlansın. Ölkənin hərbi sənaye potensialı gücləndirilsin. Qısa müddətdə hərbi zavodların məhsullarının sınağı və sərgisi keçirilsin. Xaricdən ən güclü mütəxəssislər dəvət edilsin... Və... Və... Son dərəcə məxfi bir tapşırıq... Xarici ölkələrdə yaşayan və fəaliyyət göstərən nüvə mütəxəssisləri ölkəyə çağrılsın, onlarla ən yüksək səviyyədə müqavilə bağlansın və Pakistannan dəvət edəcəyimiz mütəxəssislərlə birgə əldə edəcəyimiz uranın zənginləşdirilməsi işinə bir an belə gecikmədən başlanılsın...

            Vəzirin qəddi bir az da əyilir, gözləri bərəlmiş halda nəsə mızıldanır.

            -Qardaşım qardaş... Bizi... Bizi... Iıııı... Belə...

            -Vəzir, nə oldu, niyə bu hala düşdün?! – Hirslə soruşuram.

            -Bizi yaşatmazlar, qardaşım qardaş!.. – O az qalır ağlasın.

            -Vəzir! Mənim, o cümlədən sənin öhdənə xalqının, dövlətinin gələcəyini qorumaq kimi bir missiya düşüb! Unutma, bu tapşırığı bir mən, bir sən, bir də barmağıma bu üzüyü taxaraq məni bu saraya gətirən fövqəlbəşər o varlıq bilir. Bu addım bizə ölkəmizin gələcəyini qarantiya altına almaq üçün lazımdır. Bax, İsrail bizdən, bəlkə də daha kiçik bir ölkədir, amma illərdir nüvə silahına sahibdirlər. İyirmidən çox ərəb dövləti var, birinin nüvə arsenalı cəhənnəmə, düzəməlli silah bazası yoxdur, halbuki allah onlara neft, qaz kimi böyük sərvət verib. İstəsəydilər, çoxdan bunu etmişdilər... Amma edə bilmədilər. Niyə? Çünki milli düşüncəyə malik rəhbərləri olmayıb indiyəcən. Əvəzində, aftafası və unitazı qızıldan olan rəhbərləri olub... Eh, ay vəzir! Tarix qarşımıza belə bir şans çıxardıb, ya bunu edib, Azərbaycan dövlətini və xalqını qoruma altına alacağıq, ya da dünya səhifəsindən silinəcəyik... Yaxşı... Özünə gəldin, deyəsən... Masada su var, götür iç, davam edək...

            Vəzir su dolu fincanı başına çəkib toxtayır. Davam edirik.

             -Belə... Daha sonra... Orduda “dedovşinanın”, əsgər ölümlərinin qarşısı alınsın, işgəncə üsullarından istifadə qadağan edilsin. Ölkədəki polislərin sayı yarıbayarı azaldılsın, ixtisar edilən polislər hərbi polisdə yerləşdirilərək ölkə sınırlarının mühafizəsinə cəlb olunsunlar. Ölkədə Yol polislərinin sayı yarıbayarı azaldılsın, yol polisində rüşvət hallarının qarşısı qətiyyətlə alınsın. Orduda, polisdə, başqa orqanlarda dini örgütlərin iş aparması qadağan edilsin. Rusiyaya, İrana və başqa ölkələrə işləyən agentura şəbəkələri aşkar edilib ləğv edilsin. Həmin adamlar Vətən xaini elan edilsinələr və haqlarında ən ağır cəza tətbiq edilsin. Ölüm hökmü müvəqqəti olaraq qüvvəyə minsin və yeni seçiləcək Milli Məclisin təsdiqinə verilsin...

            -Qardaşım qardaş, üzr istəyirəm... Qulağımdakı aparata xəbər göndəriblər ki, təcili məsələ var... Mən özüm də sizə deyəcəkdim... Arif  Həkimoğlu adlı bir dostunuz gəlmiş... İstədim bayaq geri qaytaram ki, hələlik ölkə başçısının vaxtı yoxdur, amma çox pəzəvəng adamdır, qorxdum mənə xətər toxundura... İndi qulaqcığıma xəbər verirlər ki, israrla yanınıza gəlməyi tələb edir... Əmriniz nədir?

            -Burax gəlsin, - deyib gülümsünürəm. –Mən utanıb birdən çox saxlayaram içəridə, sən de ki, beş dəqiqə vaxtın var...

 

 

            -7-

 

 

            -Oooooo, cənab baş nazir! Azadcan, ölmədik, bu günü də gördük! Alə, bu necə oldu, birdən-birə?! Nöş bizi xəbərdar eləmürsən? Tilvizir deməsə, mən bilmiyəcəm, qədeş canı!

            Qollarını açıb məni qucaqlayır. Öpüşürük. Sonra mən soruşuram:

            -Arif, küçədə-zadda nə danışırlar? Az vaxtda bir yenilik-zad hiss olunur?

            -Alə, qədeş canı, bütün xalq sənin arxandadur! Xəbərin var, bütün şəhərin rekalamlarını sökürlər. Harda rusca, ingiliscə yazı var, söküb atırlar, gecikəni də cərməliyirlər... Alə, Səlyanda da elənçikdür! Bütün rayon çıxıb küçələrə ki, Əli bəy Hüseynzadənin heykəli qoyulsun Səlyanda!.. Şayə gəzir ki, tezliklə metro, avtobuslar bezbilet olacaq...

            -Arif, ayıb deyil?! Bezbilet nədi?! Rus sözü işlətmək qadağandır! Sənin yerlin vardı, şair Xəlil Rza, allah rəhmət eləsin... Rus sözü işlədəndən 5 köpüklük tələb edirdi... İndi biz də səndən beş köpük alaq? Ha-ha-ha...

            -Ha-ha-ha...

            Gülüşürük. Və birdən Arif salondakı saata baxır:

            -Alə, mənim iki dəqiqəm getdi ki!.. Səni təbrik edirəm, Azadcan!..

            -Sağ ol, Arif. Bir xahişin-zadın var? - İnamsız soruşuram.

            -Belə... əslində, var e... Sən də heç... Meçid tikilməmiş kor hasasın dayadı məsəli olmasın...

            -De, Arif, de...

            -Bilirsən də, mən kino adamıyam... Bizim bir filmimiz var... Kstati... Eeee, zəhrimar bu rus sözlərini mən necə dilimnən çıxardım, alə?! Azad, karoçi... çort vazmi!........ bağışda sən allah! Hə, bəlkə sənin bir romanına, məsələn, “Erməni doktorun gündəliyi”nə film çəkey? Özün maliyyəsin təşkil edərsən yəqin...

            -Yox, Arif, mənim romanlarımı qoy qalsın, sən öz xahişini söylə...

            -Hə, Sabah studiyasında bir filmimiz var... Mən də ordan dolanıram, bilirsən... Əlli min ayıra bilsən... Nə bilim?..

            -Vəzir, bu adam mənim tələbə yoldaşım, can dostumdur, tapşır, filminə 50 min manat ayırsınlar... Özü də təcili!

            Arif gedir. Sonra geri qayıdıb göstəri barmağını qaldırır:

            -Azadcan, bi dağğa olar? Bizim dəstəmiz vardı ye, sən də kapitan kamandaydın... Vağif, İsmayıl, Sehran, Behbud, sən, mən... İndi nə olacax bu dəstənin halı? Biz sənsiz yığışa bilmiriy axı?

            Əlimi yelləyib Arifi başımdan eləyirəm. O könülsüz halda qapıdan çıxır.

            Növbədə gözləyən güc nazirləri qəbula gəlməlidirlər. Güzgüyə baxıb, qalstukumu düzəldirəm. Üzümə ciddi ifadə verməyə çalışıram. Bu vaxt telefonum çalır. Tanış nömrə deyil. Birdən vacib xəbər-zad olar? Qoy açım...

            -Bəli, eşidirəm.

            -Salam. Tanımadun? Ay vəfasız! Nəbidi, Nəbi! Nəşə tanımersan?! Tay prezident olannan bizi şeyivə almırsan, xeyir ola?

            -Ayıbdır, sən baş nazirlə danışırsan. Hansı Nəbi?

            -Ə, belə göbəhtalalı Nəbi, tələbə yoldaşın Nəbi!

            -Bay, bay, səni allah, bağışla, ay Kərbalayı! Ə, ay Nəbi, oralarda nə var, nə yox? İmişlidə bu məsələlərə necə baxırlar? Bizim islahatlar, filan oralara gəlib çıxıb?

            -Sən öl, səyə malades!

            -Malades nədi, ə!? Rus sözü işlətmək...

            -Dayan görüm, ə! Sən öləsən, burda bir tuthatutdu ki, gəl görəsən! Bir məktəb direktoru, bir bələdiyyə sədri, bir də bir baş həkimi uje damluublar, mən ölüm! Halaldı, vallah! Cəmi bir neçə saatdır prezidentsən, amma rayonda bir gərginlik var, gəl görəsən!

            -Nəbi, de görüm sadə xalq nə deyir? Bizi dəstəkləyirlərmi?

            -Dəstəkləyirlər, nədi, sənə məçidlərdə xütbə oxuyurlar! Qocalar, kimsəsizlər sənə alxış deyir. Ə, doğrudur ki, prezident sarayını Xalq qapısı adlandırmısan?

            -X yox, H! Yəni Haqq qapısı! Biz haqqın adamıyıq. Haqq yolunda, lazım gəlsə, canımızdan da keçərik... Öldü var, döndü yoxdur!

            -Əyə, biy az ehtiyatlı ol, səni də Yusif Sərrac kimi eləməsinnər haaaa!.. Yaxşı, gəlsəm ora, məyə bir vəzifədən-zaddan verərsən?

            -Ay Nəbi, 70-dən sonra nə vəzifə?! Təqaüdləri beş qatına artırmışam, get, kef elə! Neynirsən vəzifəni?

            -Nəşə?! Səyə olar, bizə yox?!

            Vəzir başının işarəsi ilə bildirir ki, nazirlər hazırdır. Nəbi ilə sağollaşıb qırmızı düyməni basıram.

 

 

            -8-

 

 

 

             Qapı açılır, nazirlər bir-bir içəri keçib baş endirirlər. Mən oturduğum məqamımda çox ciddi görkəm alıb, onları əyləşməyə dəvət edirəm.

            -Sizləri xoş gördük. Mənim haqqımda bilginiz hara qədərdir? Məni əvvəllər tanıyırdınızmı?

            -Qardaşım baş nazir, biz sizi bir məşhur yazıçı və ədalətli adam kimi tanıyırdıq...-Bu sözləri daxili işlər naziri deyir. O birilər də başları ilə təsdiq edirlər. Digərlərinin boğazdan yuxarı danışıb qanımı qaraltmamaları üçün sözə başlayıram:

            -Bax, Qardaşlar, bu sualı niyə verdim? Bildiyiniz kimi mən yazıçıyam. Heç bir vəzifəyə-filana iddiam da yoxdur... sadəcə, bu görəvi daha böyük yerdən lazım bildilər... Mən də razılaşmalı oldum. Sizi xəbərdar edirəm, qoyduğum qaydaları kim pozsa, cəzası ağır olacaq... Cənab nazir! Polis ölkəmizdə pis ad çıxardıb, bu sirr deyil. Yol polisi özünü lap batırıb... Mən polislər üçün ixtisar əmri imzalamışam... Prokurorluq orqanlarının əməkdaşları, məhkəmələr haqqında qanuna dəyişikliklər olacaq... Bu qanunları kimsə pozsa... Bu medalı görürsünüz? Kim, bir il Şərəf yoxsulu medalını daşımaq istəyir, buyursun, gəlsin... (Maketini kağızda hazırladığım şəkili  yuxarı qaldırıram.) Ailəsinin, qohumlarının yanında, nəslinin-kökünün qabağında rəzil olacaq... KKB, toyes... Eeee, sizin idarənin təzə adı nədi? Hə o... Təhlükəsizlik Xidməti... Bax, Qardaşım, sizin görəviniz müqəddəs görəvdir. Amma and olsun kitaba, eşidəm, biləm bir adamı nahaqdan şərləmisiniz, sizi öz əllərimlə... Vallah, yazıçı olmağıma baxmayın, güllələyərəm! Məni qatil etməyin!.. KKB xalq qarşısında üzü qara təşkilatdır! Gedin, dövləti və dövlətçiliyi qoruyun!.. Əks təqdirdə, özünüzü bir təşkilat kimi buraxmalı olacaqsınız... Gedə bilərsiniz... Müdafiə naziri, siz qalın!

            Baş prokuror ayağını yubadıb, çəkinə-çəkinə  qarşıma bir şəkil qoyur və saralmış şəkili izah edir:

            -Qardaşım baş nazir, bu şəkil 82-ci ildə Zəngilanda çəkilib. Mənim atam o vaxt orada baş obexeses işləyib...

            -Obexeses nədi, a kişi?! Eşitməmisiniz ki, rus sözü işlətmək yasaqdır?!

            -Üzr istəyirəm, Sosialist Əmlakını Dağıdanlarla Mübarizə İdarəsində çalışırdı... O vaxtlar belə vəzifə vardı... Bu atam, bu biri isə sizin atanızdır... Ailəvi dost olublar... Mən çox-çox sonralar doğulmuşam... Yəqin onda siz də gənc oğlan imişsiniz... – deyib gülümsəməyə çalışır.

            O biri nazirlərin hələ də qapı ağzında olmasını görüb onların da eşidəcəyi uca səslə deyirəm:

            -Allah atalarımıza rəhmət eləsin. Biz onlar kimi rüşvətxor, yerlibaz, arvadbaz, qumarbaz olmayacağıq. Övladlarımızın gələcəyi naminə adam kimi işləməyə çalışacağıq. Gedin, işinizin üstündə olun. Ən kiçik bir səhv, adi bir narazılıq işinizi itirməklə nəticələnəcək, hələ mən başqa cəza tədbirlərini demirəm...                                             

            Müdafiə nazirinə cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat verməsini tapşırıram. O yuxusuz gözlərini ovuşdurub qoltuğundakı qovluqdan xəritə çıxartmaq istəyir. Mən işarə edirəm ki, xəritə lazım deyil, məlumat ver.

            -Cənab... Qardaşım Ali Baş Komandan! Əmrinizlə səhərin alatoranından ordumuzun sərhəd məntəqələrindəki bölmələri ayık-sayık şəkildə sərhədlərimizi qorumağlarında davam etdirməkdir... Zəngilan, Laçın istiqamətlərində postlarımız iri çaplı silahlardan atəş edilib. Düşman cavab atəşi ilə susdurulub. İtki yoxdur!.. Zəngilan...

            -Dayan görüm... O nə cür danışmaqdır?! Ayıbdır, sən bu ölkənin müdafiə nazirisən. Xarici ölkələrin zabitləri ilə görüşürsən, Türkiyənin şəkər dilli komandosları ilə görüşürsən?! Ayıbdır, bu nə danışıqdır!? Get, özünə müəllim tut, ana dilimizi öyrən... Sonra... Mən hakimiyyətdə olduğum müddətdə bir qarış torpaq itirsək, səni də, özümü də güllələyərəm! Eşidirsən?!

            -Eşidirəm, cənab... qardaşım Ali Baş Komandan!

            -Və... Və səni xəbərdar edirəm: mən zəngilanlıyam deyə bu rayonun adını tez-tez hallandırmağı  tərgit! Mən indi zəngilanlı deyil, bütöv azərbaycanlıyam!..

            Sonra nazirlə təxminən qırx dəqiqəyə yaxın son dərəcə qapalı, hətta vəzirin özünə də qapalı olan bir söhbət aparıram ki, o söhbəti bura yazmaq haqqım yoxdur...

            Qalxıb gedəndə nazir irişə-irişə deyir:

            -Qardaşım Ali Baş Komandan! Mən əmr imzalamışam ki, bütün hərbçilər sizin “Cabrayıl əfsanəsi” romanınızı oxusunlar. Amma əsər az tirajla çap olunduğu üçün, nəşriyyatla doqovor, oy... mükavilə bağlamışıx ki, roman otuz min tirajıynan çap edilənəcək...

            Başımı bulayıram: “Mən bu yaltaq sürüsüylə necə işləyəcəyəm? Yaxşı, tutaq ki, çıxartdım, bəs yerinə kimi qoyacam? Mənim komandam yoxdur axı... Axı bu axmaq işi niyə məhz mənə tapşırdılar?!”

            -Get, o əmrini ləğv elə! Mənim kitabımı hər hansı nəşriyyat öz hesabına çap edərsə, bununla işim yoxdur, amma bu işə dövlətin bir quruşu xərclənərsə, işim sizinlədir!.. O ki qaldı əsgərlərin romanı oxumağına, əsər kulis.az saytında var, orada hissə-hissə yayımlanıb... Kim istəsə, girib telefonla da oxuya bilər... Gedə bilərsiniz!

 

 

            -9-

 

                                  

 

            Mədəniyyət naziri ilə Təhsil naziri ayaq üstdəcə ölüblər. İkisini də alıb-yatmışam. Xüsusilə Təhsil nazirini topa tutmuşam:

            -Son on gündə hansı bədii əsəri oxumusan?

            -“Kuma-Manıç çökəkliyi”ni... Bir də “Cəbrayıl əfsanəsi”ni... Hər iki povestdə...

            -Əvvala, onlar povest deyil, romandır. İkincisi də, povest rus sözüdür, uzun hekayə demək lazımdır... Bir də mənim romanlarım olduğu üçün adlarını çəkirsən.... De görüm, Sabir Əhmədlini, Cəmənzəminlini oxumusanmı? Əhməd bəy Ağoğlunun hansı kitabını oxumusan?

            Mədəniyyət naziri dərsini bilən uşaq kimi əlini qaldırır:

            -Mən Bəhram Bağırzadənin və Qaz emalı zavodunun direktoru, yazıçı-deputat...

            -Saxla! Oxuduğu yazıçılara bax! Təhsil naziri, kurrikulum bu gündən ləğv edilir! Məktəblərdə və evlərdə hazırlıq kursları ləğv edilir! Təbii, dövlət nəzarətində olan özəl hazırlıq kursları xaric... Bir aya respublikanın bütün məktəbləri təmir olunur. Mədəniyyət naziri, bağlanan kitabxanalar təzədən açılır! Bakıxanovdakı, yəni köhnə Razin qəsəbəsində yerlə yeksan edilən Adil İskəndərov adına mədəniyyət sarayı üç aya tikilir, istifadəyə verilir! Yalançı Qızıl kələm mükafatı və bu kimi mükafatlar ləğv olunur! Yazıçılar, rəssamlar, bəstəkarlar üçün münbit şərait yaradılır. Onlara beş illiyinə rahat yazıb-yaratmaq üçün dövlət dəstəyi verilir. Yaltaq, yalançı, ikiüzlü qələm adamları və incəsənət sahəsinin belə heyvərələri ifşa edilir, bu sahədən uzaqlaşdırılır. Mehdi Məmmədov, Tofiq Kazımov teatr ənənələri, Üzeyir Hacıbəyov, Qara Qarayev musiqi dünyası müvafiq təhsil ocaqlarında ayrıca kurs kimi öyrədilir. İnkişaf etmiş xarici ölkələrdə, Avropanın və ABŞ-ın öndə gedən mədəniyyət sahələrinin təcrübəsi öyrənilib tətbiq olunur... Bu günnən Elm və ali məktəblər Komitəsi yaradılır və bu yeni idarəTəhsil nazirliyindən ayrılır. Azad Mirzəcanzadə, Xudu Məmmədov, Yusif Məmmədəliyev, Yaşar Qarayev kimi görkəmli elm xadimlərimizin ənənələrini yaşatmaq üçün və onların ardıcıllarını yetişdirmək üçün operativ təlimlər keçirilir. Elmə və mədəniyyətə ən  yüksək faizli yatırım verilir. Ölkənin elm və təhsil idarələrində yüksək ayarlı mükafatlar yaradılır. Məsələn, Azad Mirzəcazadə adına, Xudu Məmmədov adına mükafat. Dəyəri, təxminən 500 min manat olan bu mükafatlar ən yüksək ranqlı elmi tədqiqat işinə verilir. Mədəniyyət və ədəbiyyat sahəsində də bunun eynisini etmək lazımdır. Üzeyir Hacıbəyli adına, Qara Qarayev adına mükafatlar... Ədəbiyyat sahəsində də Çəmənzəminli, Sabir Əhmədli, Əli Kərim mükafatları təsis edilsin. Bu mükafatların da dəyəri 500 min manatdan az olmasın. Ən yaxşı bədii və elmi əsərlər ingilis dilinə tərcümə olunaraq xaricə çıxarılsın. Bununçün ayrıca Mərkəz yaratmaq olar və bunun başında elə adam qoyacağıq ki, özü azı bir neçə dil bilsin və tərcümə mədəniyyətindən anlayışı olsun...

       Sabahdan məni mədəniyyət şöbələrindəki və məktəblərdəki video sistemə qoşursunuz. İstədiyim an istədiyim mədəniyyət evinin rəhbərləri, işçiləri ilə, məktəblərlə, müəllimlərlə açıq video-dialoqa qoşulacam. Dərsləri dinləyəcəm, müəllimləri, şagirdləri danışdıracam... Mədəniyyət naziri! Sabahdan Ahıllar evi ilə Uşaq evlərini birləşdiririk. Bu mənim ideyam deyil, Kanadada belə ediblər və yaxşı da nəticəsi olub. Yaşlı adamlar özlərinə nəvələr tapıblar orada. Gedin, təşkil edin, bir uğurlu gündə məni də dəvət edərsiniz, gedib onlarla yemək yeyər, bir tədbirdə iştirak edərik...

            Vəzir müdaxilə edir və əyilib qulağıma pıçıldayır: “Sizin qızınızı bir rayona təhsil şöbəsinə müdir qoyublar...”

            Qəzəblə ayağa qalxır və dəli kimi bağırıram:

            -Təhsil naziri! Bu nə biyabırçılıqdır?! Mənim qızımı niyə müdir qoymusunuz?! Buradan gedən kimi o əmri ləğv edin, sonra da istefa ərizəsi yazın!..

            Təhsil naziri az qalır yıxılsın. Mədəniyyət naziri ilə vəzir qoluna girib bayıra çıxardırlar.

            Bu vaxt gözüm divardakı televiziya ekranına sataşır, Az.Tv-də bir ara müğənnisi elə oxuyur ki, elə bil studiyada deyil, toyxanadadır. Az qalıram ki, mən də Ayxan kimi televizorun ekranına stəkan atım.

            -Vəzir! Az.Tv-nin sədrini təcili yanıma çağır.

            -Qardaşım Qardaş! Gəlib, burdadır. Çağırımmı?

            Hirslə bağırıram:

            -Necə yəni burdadır?! Bunların işləri-gücləri yoxmu?! Burda nə qayırır ki?!

            -Qardaşım Qardaş, mən bütün nazirləri, komitə sədrlərini, icra başçılarını çağırıb yığmışam gözləmə otağına ki, çağırsanız, tez tapa bilim...

            -Ə, sən nə ... Nə isə! Get çağır gəlsin. Siz də gedin, işinizin üstündə olun.

            Sədrin də gözləri qızarıb, hiss olunur ki, gecəni yatmayıb.

            -Niyə gözünüz qızarıb? Gecəni yatmamısınız?

            -Qardaşım Baş nazir, biləndə ki, siz ölkə rəhbəri olmusunuz, gecəni yatmayıb, sizin könlünüzə yatan verilişlər hazırlamışıq... Həm televiziyada, həm də sizin bir zamanlar işlədiyiniz radioada... Bilmirəm, baxa bildinizmi?

            -Hə, əlbəttə baxmışam... Elə indilərdə bir toy müğənnisi ekranda meydan sulayırdı... özü də Nəsiminin sözlərinin üstdə söyürdü bizi... Ə, heç utanırsan?! Gecə yatmayıb  mavi ekranı belə toyxanaya çevirmisən?!.

            -Bağışlayın, mənim burada olmağımdan istifadə edib, o cındır qadını studiyaya buraxıblar... Burdan gedən kimi onların payını verəcəm!.. Bu fləşkanı sizə hədiyyə edirəm... Burada sizin bir hekayəniz səhnələşdirilib, bu səhər saat altıda efirə gedib....

            Doğrusu, yazıçılıq eqom bir az baş nazirliyimi üstələyir, az qalıram təşəkkür edib, hansı hekayəm olduğunu soruşam. Amma yadıma düşəndə ki, bu işi bu gecə, mən baş nazir olandan sonra görüblər, qanım qaralır və qışqırıram:

            -Get, ərizəni yaz, çıx get o televiziyadan! Mənə yaltaq sədr lazım deyil!

            Vəzirə üzümü tuturam:

            -O məşhur telejurnalist var, Məhərrəmli, yanıma çağır!.. Daha doğrusu, çağırma, get onun əmrini yaz, göndər Az.Tv-yə sədr... Deyəcəklər yerlibazlıq edir, cəhənnəmə desinlər! Sonra o biri televiziyalardan  Zaurların ikisini də, Xoşqələmi də çıxardıb qovsunlar və əmək kitabçalarına yazsınlar ki, televiziyada işləmək qadağan edilir.

            Bu vaxt vəzir əlində bir telefon içəri girir:

            -Qardaşım qardaş, qızınızdır.

            -Bəli, qızım.

            -Ata, repititırlığı ləğv eləmisən, bəs biz necə dolanacağıq?

            -Ay qızım, belə boş şeylər üçün... – Telefonun qırmızı düyməsini basıram.

            -Bu da təhsil şöbəsinə müdir qoyulan qızınızdır...

            -Hə, qızım?! Nə olub?! Niyə imkan vermirsiniz işləyim?!

            -Ata, mən onsuz da o vəzifədən imtina edəcəkdim... Yaxşı ki, sən özün ləğv etdirdin əmri... Ata, başqa məsələyə görə zəng eləmişəm e...

            -Buyur, qızım. Balaca xəstə-zad deyil ki?!

            -Yox, e, ata, yox. Narahat olma. Amma gələn həftə mənim müdafiəmdir axı... Demişdin gəlib iştirak edəcəm...

            -Ay qızım, sən vəziyyəti bilirsən də... Bir də, xahiş edirəm, sən müdafiəni bir neçə ay geri atdır... Bilirəm, təqvimlə sənin müdafiə günündür... Amma istəmirəm desinlər ki, atası ölkə başçısı olan kimi qızını müdafiəyə buraxdılar... Nə bilirlər ki, sən o elmi işi düz beş ilə yazmısan... Hə, mənim balam, xahiş edirəm, müdirinizə mənnən salam söylə, de ki, atam dedi ki, sənin müdafiəni beş-altı ay uzatsın...

            -Ay ata, mən bu günü neçə ildir həyəcanla gözləyirəm e... Bilsəydim, zəng eləməzdim sənə...

            Qızım “odboy” verir və telefon əlimdə quruyub qalıram. Mən ailəm üçün əməlli-başlı narahatlıq yaratmışam ki... Hələ görək oğlum nə təpki verəcək...

 

           

            -10-

                       

 

            Sonra yorğun halda kresloya sərilir, televiziya sədrinin verdiyi fləşkartı qapağı açıq kompüterin yuvasına taxıram. Gülərüz diktor xoşbəxtcəsinə gülümsəyərək deyir:

            -İstəkli tamaşaçılar, sizi böyük yazıçımız  ...-nin “Aprel havası” hekayəsi əsasında hazırladığımız televiziya tamaşasına baxmağa dəvət edirik...

            Əvvəl hirslənirəm. Tək-tük alim və yazıçı dostlarımı çıxsaq, hələ heç kim mənə “böyük yazıçı” deməyib. Nə oldu, bircə günün içində belə “böyüdük?!”

            Və birdən ekrana baxıb kövrəlirəm. Tamaşada bir kəndin ayağındakı evdə və onun bağında baş verən hadisələr göstərilir. Bir uşaq (məni qınamayın, bu, lap bizim Ayxandır) əlində cəviz şitili həyətə girib qışqırır:

            -Zeynal dayı, ay Zeynal dayı! Bu cəviz şitilini dədəm verdi, deyir ki, Ordubad sortudu... Beşini bir əlində sıxsan, sınır...

            Aparıcının kadr arxasından səsi:”Cavan ev sahibi şitili alıb arvadına göstərir:

            -Cəviz şitili gətiriblər... Aparım bitirim...

            -Əkmə, ay Zeynal. Sən allah, əkmə!..

            -Niyə aaz?! Sən demirdin ki, həyətimizdə cəvizimiz yoxdu?!

            -Əkmə... Nənəm deyərdi ki, cəviz əkən barın yeməz... Əkmə, başına dönüm...

            -Səfehləmə, aaz!..

            Qapının yanı açılır, vəzirin başı görünür:

            -Üzr istəyirəm, qardaşım qardaş, tələbə yoldaşlarınız gəlib... Bir xeyli adamdılar... Nə edim?

            -Burax gəlsinlər... – deyib, kompüterin qapağını örtürəm.

            -Booooo, ə, cənab qardaş baş nazir, səni xoş gördük, ayə! – Nəbi bığlarını burub irəli cumur, məni qucaqlayıb göyə qaldırır.

            -Yavaş, Kərbalayı Nəbi, yavaş... Axı sən əməliyyat olunmusan?!

            Gəncəvi, Talıb, Ələmdar, Azad Əsədov, Seyid İsmayıl və daha bir dəstə kişi içəri girir. Nəbi o biri gələnləri də təqdim edir:

            -Bunlar da bizim patok yoldaşlarımızdır... Yəqin yadındadır... – Başlayır adlarını sadalamağa.

            -Rus sözü işlətmək olmaz, Kərbalayı! Birləşmə de.

            -Ə, nəşə olmur?! Day urus nəzir? Hamısı s...di çıxdı getdi dənə...

            Nəbi pis bir söz işlədir və gələnləri gülmək tutur, mən də gülsəm də tez acıqlanıram:

            -Ədəbli danış. Bura dövlət idarəsidir.

            -Ə, nə ədəb?! Səyə olar, bizə yox?! Sən romanlarında oxəntənə söyüş yazırsan ki...

            Yenə gülüşmə.

            Gələnlərin biri biri qabağa durur:

            -Qardaşım, mən icra hakimiyyətində işləyirəm... Uje bu gündən rayonda söz yayılıb ki, mənim tələbə yoldaşım baş nazir olub, demək mən də başçı olacam...

            Hirslə əlimi qaldırıram:

            -Baxın, xoş gəlmisiniz. Birincisi, uje yox, artıq de. İkincisi də,  heç kim, nə ailəm, nə qohumlarım, nə dostlarım və tələbə yoldaşlarım, mənim vəzifədə olmağımdam sui istifadə etməməlidir və bu olmayacaq! Sizdən xahiş edirəm, gedin adamların içərisinə, bizim fərman və göstərişlərimizi təbliğ edin. Əhalini başa salın. Siz hamınız ədəbiyyat fakültəsini bitirmiş milli kadrlarsınız. Mən elan etmişəm ki, ölkədə hamı qardaşdır, bu günnən hamı bir-birinə qardaş deyə müraciət edəcək... Heç kim imtiyazlı deyil. Bəli, imtiyazlılar var. Bunlar şəhid ailələri, qazilərdir. Bir də xalqın yolunda canını qoymuş əmək veteranları, təqaüdçülər. Bir də elm xadimləri... Xahiş edirəm, təqaüdçülərə başa salın, izah edin ki, təqaüdləri beş qat artırılıb bu gündən etibarən... İşləyən əhalinin əmək haqqı isə üç qatına artırılacaq... Bu saatdan etibarən, qəbuluma gələn qohumlar, tanış-bilişlər və yaxınların növbə gözləməsini tapşıracam. Dövlət əhəmiyyətli bir təklifiniz varsa, buyurun, deyin.

            -Qardaşım, demək bizim rayonda bir dəstə din adamı var ki, adamların inancına sataşır, sünnü-şiə söhbəti salır, hətta bəzən adamlara açıqca hücum edirlər. Özləri də hardansa maliyyələşirlər, imkanlıdırlar, mağazaları, satış nöqtələri var. Xalq onlardan açıqca çəkinir. Bunlara qarşı bir tədbir görülsə, yaxşı olar...

            Bunu saçı tökülmüş, adını unutduğum mühazirə yoldaşımız söyləyir. Başqa birisi ayağa qalxıb az qala qışqıra-qışqıra çıxış edir:

            -Qardaşım qardaş! Bizim rayonun məsçidinin axundu bu səhər sənin, bağışlayın, sizin adınıza xütbə oxuyub və deyib ki, siz qeybə çəkilmiş on ikinci imam Sahib əz-Zamansınız, dirilib gəlmisiniz. Sonra deyib ki, siz din adamısınız, ilk işiniz gedib Təzəpir məsçidində namaz qılmaq olub... Bu sözlərdən sonra rayon əhalisi məsçidin qabağına axın edib...

            -Vəzir, yazırsan?

            -Bəli, Qardaşım Qardaş!

            -Başqa sözü olan yoxsa, düşün aşağı, bizm nazirlik yeməkxanasında sizə xüsusi qulluq ediləcək. Orada yeyib-için, sonra hərə öz ev-eşiyinə, rayonuna gedib qayda-qanuna nəzarət etsin. Aşağıda sizə xüsusi telefon veriləcək. Rayonda, kəndlərdə, şəhərlərdə bir namünasib durum olsa, o telefona zəng edib məlumat verin. Məlumat yoxlanılacaq, feyk olsa, bağışlayın, yalan olsa, bir daha sizə etimad göstərlməyəcək... Hə, o axund haqqında, yalan məlumat yaydığı üçün ölçü götürüləcək... Di sağlıqla qalın... Hə, İsmayıl müəllim, siz qalın, zəhmət olmasa.

            Bu İsmayıl bizim mühazirə yoldaşımızdır. Yəni adına “potok” dedikləri üç qrupun birləşməsindəndir. Dlçi alim, professordur.

            Gedənləri yola salıb, İsmayılla söhbət edirəm.

            -İsmayıl, səndən xahiş edirəm, gedirsən Akademiyaya. Bütün institutlarla görüş, mənim salamımı onlara çatdır. De ki, bu gündən bütün elm adamlarının maaşı üç qat artırılacaq. Amma bir şərtim var: indiyə kimi olan elmi durğunluğa, bir-birindən köçürməyə, yalan-palan məqalələr, elmi işlər yazmağa son qoyulsun. Akademiya siyasətdən uzaq olacaq. Orada yalnız alimlər olacaq. Tezliklə özüm Akademiya işçiləri ilə görüşəcəyəm...

            -Qardaşım qardaş, bu günlərdə sizin əsərlərinizin dili haqqında yazdığım monoqrafiya çapdan çıxmalıdır...

            -İsmayıl, xəbərim var. Bilirəm ki, təqvimlə bu ay o monoqrafiya çapdan çıxmalıdır... Amma səndən acizanə xahiş edirəm, onun çapını bir az yubat... İstəmirəm ki, bu əclaflar məni vurmağa əl yeri tapsınlar... Kitab çıxan kimi deyəcəklər ki, baş nazir olan kimi... Daha deməyəcəklər ki, o monoqrafiya illərin məhsuludur... Nə isə, get, Akademiyadakı dostlarımıza salam apar...

            Vəziri çağırıb diktə edir, qəzetlər və televiziyalar üçün xəbər yazdırıram:

            “Baş nazirin işlər idarəsi məlumat yayıb. Məlumatda bildirilir ki, rayonlardan birindəki məsçidin axundu feyk məlumat verib minbərdən: guya baş nazir vəzifəyə başlamazdan əvvəl Təzəpir məscçidinə gedib, namaz qılmışdır. Əlbəttə, belə bir şey olmayıb. Düzdür, baş nazirimiz inanclı insanlara ehtiramla yanaşır, hər kəsin etiqadına, dini inancına hörmət edir. Ölkəmiz çoxmillətli, çoxdinli tolerant bir ölkədir. Zira burada din dövlətdən ayrıdır, siyasətə qarışmır. Tolerant bir ölkə olaraq hər kəsin dini inancları qarşılıqlı etimadla həyata keçirilir. Lakin din adına möhtəkirlik, alver və hər hansı bəd əməl və əks-təbliğat aparmaq qadağandır.”

            Vəzir gedir və mənim yadıma Kolumbun başına gəlmiş bir əhvalat düşür...

            ...Kolumbun gəmiləri azaraq Yamayka sahillərinə gedib çıxır. Özləri yorulmuş, gəmilər xarab olmuşdu. Onları təmir etmək və dincəlmək üçün xeyli vaxt lazım idi. Gəmilərin personalı yerli əhalidən kömək istəyir. Bir müddət onlar gəmi əhlinə yeyəcək-filan verirlər. Amm sonra bu yardımı kəsirlər. Kolumb fikirəşir ki, bu işə necə əncam çəksin? Güc tətbiq etmək qorxunc vəziyyətə gətirib çıxarardı.     

          Qəflətən gözü divardan asılmış təqvimə sataşır. Öyrənir ki, hesablamalara görə, yaxın günlərdə, təqvimə əsasən  ay tutulması baş verəcək. Tez yerli qəbilələrin başçısının yanına adam göndərir və deyir ki, siz qonaqlara qarşı belə davrandığınız üçün, bu, allahın xoşuna gəlməyib və o sizlərə qada göndərib. Üç gün sonra gecə ay tutulacaq və qan rənginə düşəcək.

            Təbii ki, həmin gecə ay tutulur və ay qıpqırmızı qan rəngində olur. Bütün qəbilə sakinləri Kolumbun gəmilərinə tərəf yürüş edib, ah nalə ilə yalvarır və xahiş edirlər ki, gətirdikləri sovqatları qəbul edərək allahdan xahiş etsin, onları bağışlasın.

            Kolumb təqvimə baxır və görür ki, təxminən bir saatdan sonra ay öz rənginə dönəcək.

             Qəbilə başçısını çağırıb deyir ki, allah sizi bağışladı.

            Bu qeydlər Kolumbun oğlunun gündəliyindəndir. O hadisədən sonra Kolumb dəftərçəsində yazıb: “Cəhalət köləlik yaradır.”

            Bir acı bir xatirə var yaddaşımda. Nənəm danışardı ki, əmisi oğlu, din alimi Mirzə Əsədullah Baharlı məsçidində xütbə oxuyub ki, ay camaat, bu gecə ay tutulacaq, gecə zülmət qaranlıq olacaq. Ona görə yaylıma heyvan aparanlar, gecə gözü örüşdə yubananlar, gecə-gecə yolan çıxanlar ehtiyatlı olsunlar.

            Kimə deyirsən?! Mirzənin belə-belə söhbətlərini qulaq ardına vuranlar, hətta onu lağa qoyanlar əllərini yelləyib gedirlər. Adətən, isti yay günlərində mal otarmaq çətin olduğundan adamların bir çoxu ay doğanda malını yaylıma çıxardardı. Hətta bəziləri xırmanda dən sovurardı. Alatorandan zəmini biçib dərz bağlayanlar at-qatırı yükləyib oğul-uşağın qabağına qatar, aparıb xırmana boşaltmalarını tapşırardılar...

            Amma o gecə ay bir anlığa görünüb sonra qan qırmızı rəngə düşdü, daha sonra qara buluda girib yox oldu və gecə gözü iş görənlərin bir çoxunun işi tərs gəldi. Öz xırmanını qonşu xırmanı ilə dəyişik salan kim, mal-davarını yaylımda qurda-quşa verən kim, hətta oğurluğa gedib qaranlıqda bostan sahibinin donuz, porsuq, ayı üçün qurduğu tələyə düşüb zarıyan kim...

            Səhəri kənd əhli Mirzənin atası Baharlı məsçidinin axundu Molla Ağanın qapısına səhvlərinin bağışlanması üçün üzür diləməyə gəlirlər. Molla Ağa evinin ikinci mərtəbəsindəki balkona çıxır və deyir:

            -Həzərat, Mirzə Əsədullahı mən Təbrizə din elmi öyrətməyə göndərmişdim, əmma o, orda oxuduğu elmlə kifayətlənməyib, Şama, Bağdada getmiş, iki il də o ölkələrdəki mübarək yerlərin mədrəsələrində böyük alimlərdən dərs almışdır. Düzünü deyim ki, onun elminnən mən də baş tapa bilmirəm. Ötən gecə onun söylədiyi fərziyyəni biz də kitablardan duymuşduq, əmma ki, bu qədərini deyil... Mirzə Əsədullahın elmi daha kamil, daha fazildir. Çox istərdim, mədrəsəmizdə övladlarınıza onun elm öyrətməsinə nail olasınız...

            Belə də olur. Mirzənin şöhrəti tez bir zamanda Zəngəzurdan Şuşa Qalasına, küllü Qarabağa yayılır. Hətta Cümhuriyyət qurulanda onu Mincivan nahiyəsində vacib bir işə təyin edirlər.

            Bədbəxtlikdən az sonra işğalçı Rusiya qoşunları Milli höküməti devirdi, XI ordu müstəqil Azərbaycanı işğal etdi və bir çox aydınlar kimi Mirzəni də məhv etdilər...

            Bu barədə mən “Krım... Qırım...” adlı hekayə yazmışam və Mirzənin obrazına orada daha geniş yer vermişəm.

 

                                                          

            -11-

 

 

            Baxıram ki, saat birə qalır. Mən saatla yemək yediyimdəm acdığımı hiss edirəm. Amma iki yazıçının gəldiyini bildirirlər. Onlar içəri girib baş endirir və kağız-qələmlərini çıxardır, hazır vəziyyətdə dururlar.

            -Siz kimsiniz, nə istəyirsiniz?

            -Biz yazıçıyıq. Bizə dedilər ki, sizin ədəbi düşüncələriniz, bədii yazılarınızı ağzınızdan alıb, yazıya salacaq, sonra da üstündə işləyib normal hala gətirəcək, ən sonda sizin razılığınızla çapa təqdim edəcəyik...

            -Mən məgər şil-topalam ki, siz mənim yazılarımı ağzımdan alıb yazasınız?! Axı mən belə xidmət istəməmişəm. Siz, gedin öz əsərlərinizi yazın. Mən isə, lazım gəlsə, canım çıxar, özüm yazaram...

            Narazı halda qapıdan çıxırlar. Hiss edirəm ki, bu mirzələr, deyəsən, bütün zamanlarda başqaları üçün əsər yazanlardandılar. Birini tanıdım hətta – baş nazirin müavini vardı e, məşhur yazıçı, uzun zaman onun əsərlərini bu yazmışdı... Hələ qapıdan çıxanda ümidini tam kəsməmişdi. (Bu barədə “Morqda karantin” romanımda yazmışam.)

             Qapıda görünən baş vəzirə acıqlanıram:

            -Sən niyə mənimlə razılaşdırmadan bunları yanıma göndərmisən?! Deyəsən, səni buradan qovmalı olacağam!..

            -Qardaşım Qardaş, təvəqqe edirəm, məni üzürlü sayın... Bu, qaçılmazdır. Sizin qiymətli incilər saçan ağzınızdan tökülən o nur danələrini birinin yazıya alması lazımdır. Hətta ikisinin... Buna mənim istedadım yetməz... Mən yazıçı deyiləm... Bunlar isə tanınmış yazıçı olmasalar da, biri baş nazirin müavini olmuş yazıçının mirzəsi idi. Hətta şeirlərinə mahnı da bəstələnib... O biri də...

            -Yaxşı, yaxşı, bəs Şeyx nə oldu?

            -Burada, qəbul otağındadır? İstəsəniz, nahardan sonra... Üzr istəyirəm, Günlükdən sonra dəvət edərəm?

            -Yox, elə indi çağır, gəlsin... Bunları da yola sal, getsinlər. Mənə belə xidmət lazım deyil...

            -Baş üstə.

            Əmmaməsi özündən qabaq içəri dürtülür.

            -Bişmillahi ləhmanü ləhim... Allahın yer üzündəki nümayəndəşini, xəlqimijin böyük öndərini, elimijin, obamıjin başbiləni böyük Qardaşımıjı xos görmüşük...

            Mənim əzəldən bu adamdan xoşum gəlməyib. Təsəvvür edin ki, bu adam kimlərin yerində oturub? Məhz əyləşməyib, oturub...

            Siyahıya baxın:

            Axund Məhəmməd Əli Hüseynzadə (1823–1846);

             Axund Fazil İrəvani (1847–1872);

             Axund Əhməd Hüseynzadə (1873–1884);

             Axund Həsən Tahirzadə (1885–1894);

             Axund Əbdüssəlam Axundzadə (1895–1907);

             Məhəmməd Mövlazadə (1908–1909)

             Axund Məhəmməd Pişnamazzadə (1909–1918);

             Axund Ağa Əlizadə (1918–1920).....................................................

            Birinci və üçüncü kişilər böyük mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadənin babalarıdır.

            Pişnamazzadə Gəncədə və Gəncəbasarda nə qədər məktəb açıb, xeyriyyəçilik edib. Dəfələrlə Çar höküməti tərəfindən həbs edilərək sürgün edilib...

            Axund Ağa Əlizadə Cümhuriyyətin etimad etdiyi şeyxülislam idi...

            O siyahıda, məlum məsələyə görə adı olmayan Bəhlul Behcət Əfəndi, hansı ki, 1918-ci ildə Zəngəzurun qazısı idi, Sovet hökuməti tərəfindən həbs edilərək on il sürgünə göndərilmiş, sürgündən qayıtdıqdan sonra Azərnəşrdə çalışmış və bir çuğulun çuğullaması səbəbi ilə yenidən həbs olunaraq güllələnmişdi...

            Səbəb də qəribə idi. Həmin çuğul uzun saç-saqqal saxlayan Bəhlul Əfəndiyə demişdi:

            -Bəhlul Əfəndi, bu nə görkəmdir? Saçınıza, başınıza qulluq edin...

            Bəhlul Əfəndi dərhal cavab vermişdi:

            -Bu baş düşmənə qulluq edir, mən ona qulluq etmənəm...

            Sonrası da məlumdur...

            Şeyxə yer göstərirəm.

            Daha heç nə deməyəcəyəm. Və adamla söhbətimiz də müdafiə naziri ilə olan söhbət kimi qapalı olduğu üçün burada heç nə yazmayacağam...

            Bir onu bildirim ki, şeyxə sərt xəbərdarlıq olundu: işlərinə çəki-düzən verməsə, siyasətə bulaşmaqda davam etsə, bizneslə məşqul olmağa ara verməsə, İranın aftafalarını gəzdirməkdə davam etsə......... vəzifəsini itirə bilər... Ən sonda ciddi tapşırdım:

            -Get, bir xütbə oxu: bu gündən bütün ölkədə yas yerlərində yemək vermək qadağan edilir! Məclisdə xurma və çaydan başqa bir şey olmayacaq!

            O, narazı halda nəsə demək istəsə də, imkan vermədim... Dalı-dalı otağı tərk etdi.

 

                                     (Davamı bir həftə sonra elə burada)