AZAD QARADƏRƏLİ BAŞ NAZİRİN FRAKI roman

  

             AZAD QARADƏRƏLİ

 

             BAŞ NAZİRİN FRAKI

 

                                   roman

 

                                Allahım, ilk öncə dağa, daşa ver, ormana, heyvanlara, suya ver. Ondan sonra  

                              insanlara, qapı qonşuma, möhtac olana ver. Qalarsa, ən sonda mənə ver...”

                                                                                                                (Əski türk dualarından)

 

                                                                                  ***

 

                                   “Münəccimbaşı ərz elədi ki:

                                     -Qibleyi-aləm sağ olsun, bu övqat kəvakibin seyrindən  belə məlum olur ki,  

                                     Novruzdan on beş gün keçmiş  Mərrixin Əqrəb  ilə  iqtiranı vaqe olacaq və bu 

                                     qirani nəhseynin təsiri budur ki, məşri-zəmində və bittərcih mülki-İranda sahibi-

                                     səltənətin vücuduna sədmeyi-üzma yetişəcəkdir. Buna binaən mən  ki, asitaneyi-

                                     səniyyənin müxlis və cansipar bəndəsiyəm, özümə vacib bildim ki, bu keyfiyyəti  

                                     piş-əz-hadisə qibleyi-aləmə məruz edim.”*

                                                                                            (M.F.Axundov “Aldanmış kəvakıb”)

 

                                                                                   *** 

                         “İnsanın imkanı ilə arzusu bir olsaydı, dünya çoxdan düzəlmişdi...”

                                                                                                                       Yazıçının cib dəftərindən

             

           

 

 

 

----------------------------------------------------------------------

*Bu variant bloqumda hissə-hissə yayımlanarkən bəzi texniki əlavələr etməli oldum. Məsələn, romanı bölümlərə ayırdım ki, oxu zamanı rahat izlənilə bilsin. (Müəllifin əlavəsi)

*Anlamı:

 “Münəccimbaşı dedi ki:

  - Qibleyi-aləm sağ olsun, kəvakib seyrindən belə məlum olur ki, Novruzdan on beş gün  keçmiş Mərrixin Əqrəb ilə toqquşması nəticəsində Şərqdə, xüsusilə İran mülkündə bir  səltənət sahibinin vücuduna böyük bir sədəmə yetişəcəkdir. Buna görə də şahın sədaqətli və fədakar bəndəsi olduğum üçün, bunu hadisə başlamazdan əvvəl xəbər verməyi özümə     

borc bildim...”

 

         ÜÇÜNCÜ  BÖLÜM

 

            -12-

 

 

            Vəzir başını içəri salıb ürkək səslə deyir:

            -Qardaşım qardaş... Vallah mən çağırmamışam... Özü gəlib...

            -Kim?-Vəzirin günahkarcasına boynunu bükdüyünü görüb heyrətlə soruşuram.

            -Anar... Sizin də dediyiniz kimi... AYIB-ın sədri Anar Rzayev... – Vəzir az qalır ağlasın.

            -A kişi, a kişi, sən mənim yazıçı olanda dediyim, yazdığım fikirləri bu günkü vəziyyətlə qarışdırma!.. O başqa, bu başqa... Mən indi dövlət başçısıyam... Özü də AYIB nədi? Bu, o vaxt deyilən atmacaydı, AYB demək lazımdır. (Özümə də qəribə gəlir. Amma deyəsən, yavaş-yavaş inanmağa başlamışam dövlət başçısı olmağıma.)

            -Salam, hörmətli baş nazir, gəlmək olarmı?

            Ayağa qalxıram və heyrət edirəm. Son dərəcə qocalmış və demək olar ki, əvvəl gördüyüm Anara aid bütün fiziki göstəricilərdən məhrum olmuş bir müqəvva dayanıb qarşımda. Əl verib görüşür və əyləşməyə dəvət edirəm.

            -Xoş gəlmisiniz, hörmətli Anar müəllim...

            -Xoş gördük...

            -Qardaşım Anar müəllim, mən hesab edirəm ki, AYB Sovetdənqalma qurum kimi ləğv edilməlidir...

            -Olsun. Amma bəs bu nəşrlər, bu yazıçıların vəziyyəti...

            -Yazıçılar Birliyi Açıq Səhmdar Cəmiyyət kimi fəaliyyət göstərəcək. Nəşrlər də qalacaq, yazıçılara uzunmüddətli ssudalar veriləcək, bir neçə Yazıçılar Birliyinin yaradılmasına şərait yaradılacaq... nəşriyyatlara maddi dəstək, uzunmüddətli ssudalar şəklində veriləcək... Xalq şairi, xalq yazıçısı, xalq artisti kimi imtiyazlı adlar ləğv ediləcək... Siz isə qoca kişisiniz, gedin, dincəlin... Sizi heç kim narahat edə bilməz... Siz hər şeydən əvvəl, bu xalqın böyük yazıçısısınız... Bizim müəllimimizsiniz...

            -Doğrudan? Axı mənə deyirdilər ki, siz... Qardaşım qardaş...

            -Bəli, Sizi – sədr Anarı dəfələrlə tənqid etmişəm... lakin yazıçı Anarı deyil... Gedin və bu gündən etibarən AYB-ın özünü buraxdığını elan edin...

            -Bilirsiniz, Birlikdə mitinq eləmək istəyən qüvvələr var, mən onlara dedim ki, qoy Baş nazirlə, bağışlayın, Qardaşla görüşüm, fikrini öyrənim...

            -Mitinqə ehtiyac yoxdur. Kimin nə istəyi var, sosial şəbəkədə yazsın, mənə çatdıracaqlar. Elə bilirəm ki, biz yazıçıları yüz illərin boyunduruğundan, köləlikdən azad edirik – yazıçını siyasətdən, siyasətçilərə qulluq etməkdən qurtarırıq... Zənnimcə, siz bununla razılaşarsınız... Siz axı “Səhra yuxuları”nı yazan yazıçısınız, “Şəhərin yay günləri”, “Macal”, elə “Ağ liman” özü... Nizamidən üzübəri yazıçılar hökmdarlarla hayhəşirdədir... Kimisinin dərisi soyuldu, kimisinin başı getdi, kimisinin də abır-həyası... Üzünüzə demək olmasın, sizin gənclik illərindəki fəaliyyətiniz bir başqa aləm idi... Sonra... Gəlin, oralara girməyək... Bu yaşda ürəyinizə toxunmaq istəmirəm... Gedin, gedin rahat yaşayın... Heç kimdən asılı olmayın... Təkrar edirəm, siz bu xalqın böyük yazıçısısınız...

            Kişi, elə bil, gümrahlaşır. Qəddini bir az düzəldib, zirək addımlarla zalı tərk edir. Hələ ayağının biri qapıdaykən yadıma mühüm bir məsələ düşür və onu səsləyib dayandırıram:

            -Anar müəllim, bir dəqiqə... Çox vacib bir məsələ var, ayaqüstü də olsa, onu müzakirə edək...

            Kişi dayanır, bilmir nə etsin. Mən tez ən yaxınındakı stulu göstərirəm:

            -Böyrünüzü ora qoyun, ayaq üstə qalmayın... Hə... Siz Nizami Gəncəvinin beyin sümüyünün Moskvada saxlanıldığını bilirsiniz? Mən bu barədə böyük Rəsulzadənin kitabından oxumuşdum bir vaxtlar?

            Kişi bir qədər tutulan kimi olur. Amma tez də özünü ələ alır:

            -Bəli, təəssüf ki, belə bir fakt var...

            Heyrətlə bu qocaya baxır və düşünürəm:”Bu adam elə bil eynən o vəzir kimi 500 yaşlı birisidir. Heç vaxt etiraz etməyib, heç vaxt şəxsi təşəbbüsü ilə fikir bildirməyib, yalnız rəhbərliklərin fikrini təsdiqləməklə kifayətlənib. İndi də gözləyir ki, mən nə desəm, “Bəli, baş üstə” desin.”

            -Yaxşı, əziz Anar müəllim, Sovet dövrü heç də, onda bizim Moskvaya etiraz etmək imkanımız olmayıb... Amma sonrakı dönəmdə... Müstəqillik illərində axı biz Moskvadan belə bir tələbdə buluna bilərdik... Ki, apardığınız neft, pambıq, üzüm, pomidor, xiyar sizin olsun, amma Nizamimizin kəllə sümüyünü qaytarın... Heçmi ağlınıza gəlmədi bu fikir? Axı bu ədəbi vicdan məsələsidir həm də... Təsəvvür edirsiniz? Düz yüz il sonra Rusiyadan Azərbaycana ekspedisiya gəlir və sizin qəbrinizi açırlar, iraq olsun, kəllə sümüyünüzü götürüb Moskvaya aparırlar...

            Adamın əlləri əsir, üzü səyriyir, oturduğu stulda gərnəşən kimi hərəkət edir.

            -Dddüz dddeyirsiniz... Eeetmək olardı... Lllazımdırsa, indi edə bilərik... Məəktub yazarıq... Xahiş edərikkk...

            -Xahiş yox, tələb etmək lazımdır! O məktuba bütün Azərbaycan yazıçılarının, mədəniyyət xadimlərinin, siyasət adamlarının adını, elə mənim də adımı yazmaq lazımdır... Xahiş edirəm, bu məktubu hazırladın, göndərin, mən də imzamı atım, sonra Moskvaya yola salaq... Səfirlik vasitəsi ilə Rusiya rəhbərliyinə çatdıraq... O məktubu mətbuatda da çap etdirmək lazımdır...

            ...

            Anar gedib. Özü getsə də aurası otaqda qalıb. Hələ də onunla höcətləşirəm...

             Başımı tutub oturmuşam. Bu yaşda, qocalıb az qala bütün fiziki göstəricilərindən məhrum olmuş adama, özü də bu xalqın yetişdirdiyi istedadlı adama bütün bunlar lazım idi? Niyə gedib əsərlərini yazandan sonra evində rahat əyləşibən istirahət etməsin ki? Hələ eşitmişdim ki, həyat yoldaşı da xəstə imiş. Sənə bütün bu xırraş-boğuş lazım idi? Yaşın 90-nı keçib, övladlarını vəzifələrə təyin etdirmisən, nəvələrin, nəticələrin, bəlkə kötücən də var? Niyə, niyə axı hakimiyyətin aftafasını gəzdirirsən? Bir tikə çörəyin yoxdur? Deputat olmusan, buna görə, hələ birliyin sədri olduğuna görə də yəqin ki, yaxşı təqaüd alırsan. Axı niyə, niyə mütləq seçilmək, kimlərisə əzən rəhbər işdə olmalısan və həm də kimlərin qarşısında quyruq bulamalısan? Niyə axı, niyə?

            Özü də o tək deyil. Mərhum Bəxtiyar Vahabzadə də oğlanlarını baş prokurorun müavini, səfir təyin etdirməmişdimi? Elçinin qızı deputat deyilmi? Zəlimxan Yaqubun oğlu hardasa polis rəisi olmalıdır? Dostum Aqil Abbasın oğlu da polis rəisidir?..

            Mənim “Nə olsun ki, bura Şərqdir?”, yaxud “Yazıçıların mövqe müharibələri” adlı yazım var. Həmin yazını bir də gözdən keçirməli oluram. “Renessans həsrəti” çoxcildlik kitablarımın 2-ci cildində gedib. Sağ olsun, vəzir bir saatın içərisində hər kitabımdan bir nüsxə hardansa tapıb gətirib. İndi o kitabdan həmin yazını oxuyuram...

           

                     “NƏ OLSUN Kİ  BURA  ŞƏRQDİR...

 

            (Yazıçılarımızın mövqe müharibələri tarixindən)

    

          Şirvanşahlar sarayında  məliküşşüara Əbül Üla Gəncəvinin  başçılığı ilə böyük  bir ədəbi mühit yaranmışdı. Şahın mehr-ülfətini qazanmaq üçün qafiyə, vəzn şairlərə yetmirdi. İş o yerə çatmışdı ki, mədhiyyə ustaları  onların hamısından daha ötkün sözə sahib gənc Xaqanini şərləməkdən belə çəkinmirdilər. Hətta qaynatası Əbül-Üla ilə də aralarını vurdular – o da Xaqani poeziyasından qopan söz çınqılarından qorxdu. Zatən qorxulası idi də.

 

                   İstəmirəm adımı çağırsınlar Xaqani,

                   Mən yoxsullar şairi xəlqaniyəm, xəlqani, -

 

 (Be xod qoftəm ke Xaqani dəriğaguy-i mən başəd

Dəriğa, mən şodəm axər dəriğaguy-i Xaqani –

 

به خود گفتم که خاقانی دریغاگویِ من باشد

دریغـا، من شدم آخر دریغاگویِ خاقانی )

 

- deyən  birindən nə desən gözləmək olardı...

           Söz döyüşü  gizli qılınc döyüşünə çevrilirdi. “Gedər qılınc yarası, getməz söz yarası” deyiblər. Nəticə gecikmədi: Şamaxıda parlayan  bu istedadı – Əfzələddin Xaqanini həbs edib Şamaxı qalasında zindana atdılar. Sanki istedasızlar duymuşdular: “Töhfətül-İraqeyn” kimi parlaq bir əsər yazacaq bu yetənək sahibi onların onsuz da qısıq olan ədəbi istedadlarına kölgə salacaqdı.

          Şair həbsxanada  da dinc durmadı. Bir-birindən gözəl əsərlər yazdı. Xüsusilə, onun “Həbsiyyə” əsəri  həbsxanada olan şairi bütün Şərqdə tanıtdı. Qorxuya düşən şirvanşah onu azad etməyə məcbur oldu. Təbii ki, şərtlə: əslində bu, zorən mühacirətə göndərilmə idi. Şair doğma torpağa – Təbrizə gedəsi oldu. Bütün Şərqdə adı dillərdə dolaşan Xaqani  Təbrizdə vəfat etdi. Kiçik ürəkli və ürəkləri qədər də yaradıcılıqları olan saray avantüristlərindən fərqli olaraq heç bir saraya sığmayan böyük Nizami o vaxt  ustadı Xaqaniyə mərsiyə yazdı:

 

         “İstərdim Xaqani mənim mərsiyəxanım olsun,

         Amma mən ona mərsiyə yazası oldum.”

 

 (Be xod qoftəm ke Xaqani dəriğaguy-i mən başəd

Dəriğa, mən şodəm axər dəriğaguy-i Xaqani –

 

به خود گفتم که خاقانی دریغاگویِ من باشد

دریغـا، من شدم آخر دریغاگویِ خاقانی )

 

                                                                         ***

 

        Zaman-zaman şahların davalarına şairləri də qatıblar həmişə. Ya bəlkə şairlər özləri qarışıblar bu savaşa. Bu davaların pik nöqtəsi  Qacar - İbrahim xan davasında Vaqifin başının getməsi olub. Vaqifin şairliyinə sözüm yox, amma iç və dış savaşlara tərəf olmağı onun mübarək başının vurulmasıyla nəticələndi. Vidadi ona mərsiyəxanlıq etdi.

 

                                                                      ***

 

      Və gəldik çıxdıq mütəqəlqəl covet dövrünə. Əvvəl-əvvəl S.Rüstəm, S.Vurğun, R.Rza qılınclarını sıyırıb düşdülər  Hüseyn Cavidin, Əhməd Cavadın və Mikayıl Müşfiq də daxil millətsevər  gənclərin  üstünə. Döy ki döyəcəksən, kəs ki kəsəcəksən. “Bəs mənim ölkəmin varlığı hanı?” deyən S.Vurğun ustad Cavidə dərs keçməyə başladı. R.Rza  dostlarıyla birləşib Müşfiqi gedər-gəlməzə yollayandan  xeyli sonra “Qızılgül olmayaydı” poemasını yazdı. S.Vurğun Ə.Cavadın məhv edildiyinə əmin olandan sonra onun “Azərbaycan” şeirini imitasiya edərək özünüküləşdirdi. Sonra “Bakının sayrışan ulduzlarından, çadrasız, boyasız türk qızlarından rəhbərə (oxu – Stalinə) salam” apardı. Bir başqası isə  isə lap gül vurdu:

                                        

                             Stalin, sənə qurban olsun, canım, başım,

                             Bir də evimizdəki həyat yoldaşım...

 

        Bu da cəhənnəmə, onlar təbiətin də işinə əl apardılar - özlərinin kanalizasiya qoxulu misralarını artıq məhv edilmiş şairlərdən Leninə, partiyaya çevirdilər, özü də necə!

 

                             Günəş şimaldan doğmaz deyir təbiət elmi,

                             Lenin şimaldan doğdu, Lenin günəş deyilmı?!

 

           Cavid getdi, Cavad getdi, Müşfiq getdi... Amma yazıçıların iç davası səngimədi. Səməd Vurğun cəbhəsiylə Rəsul Rza cəbhəsi uzun illər  Azərbaycan ədəbiyyatını düz yolundan sapdırdı. Məqsəd xalqın rifahı, quldur sovet rejiminə qarşı mübarizə, azadlıq idealları olmalıykən, “seyid atı”yla (R.Rza 11 hecalı şeirə ironiya ilə belə deyirdi)  sərbəst şeir tərəfdarlarının davası oldu. “Sərbəst şeiri” uzun-qısa misralardan ibarət şeir kimi başa düşənlər anlamadılar ki, “sərbəst” sözü ancaq Nazimə yaraşırdı –“Bəylər, bu vətənə necə qıydınız?!” deyən Nazimə! Yoxsa  Lenin haqqında poema yazan R.Rzaya yox!

             Özlərindən ağsaqqal şairləri gedər-gəlməzə göndərənlər əsl istedadlara da qənim kəsilmişdilər: Əli Kərimi işsiz qoyduqları yetmədi, onu alkoqolun girovuna çevirib məhv etdilər. Uzun zaman işsiz qalan Sərdar Əsəd özünü asdı. Məsud Əlioğlu da, Tofiq Qəhrəmanov da elə...

             R.Rza ilə S.Vurğun savaşı bu gün də sürür Azərbaycanda. Dəyişən adlardır. Mahiyyət qalır. Bir tərəfdə Cavanşir Yusiflinin qılınc qurşamasına baxır cavanlar, o biri tərəfdə adı bəlli şairin (Qəşəm Nəcəfzadənin) qalxan tutmasına. Əcəba, bunlar özlərimi? Təəssüf ki, ayıq olanlar bilir belə olmadığını. İşin mahiyyəti çoooox dərindədir. Arxada görünməyən qüvvələr var. Amma xoruzun quyruğu çöldədir axı...

         Bir gənclə bu yaxınlarda söhbət edirdik. Onun sözləridir: “Müəllim, biz gənclər sizi çox istəyirik. Amma niyə orta nəsil, yaxud sizdən yaşlılar sizi və sizin min bir əziyyətlə buraxdığınız  dərgini ciddiyə almırlar, görməməzliyə vururlar?” dedi. Mən güldüm və sevindim də. Demək, mən o mənasız savaşlarçün doğulmamışam.

         Facebook səhifəmdə yazdığım statusu burada təkrarlamaq zorundayam:” Tələbələrimə və yazıya yeni başlayan gənclərə: sükut pozuldu. Ədəbiyyatımızda min il əvvəl başlayan və sovet dövründə pik nöqtəsinə qalxan ölüm-dirim savaşı yenidən start götürüb. Heç bir tərəfə qoşulmamaq şərtilə bu şər savaşına tamaşaçı olun və özünüzçün qeydlər edin. Lazımınız olar.”

         Bir neçə kəlmə də “cinah döyüşü” aparanlara: nə etdiyinizlə işim yox, gəncliyə pis örnək olmayın. Daha vacib, daha önəmli iş üçün vuruşun. Həyat çox qısadır. Nə olsun ki, bura Şərqdir, nə olsun ki, sizin tarixdə “şair şairin başın istəyib?” Baş vurdurmaqdan baş işlətmək daha sərfəlidir.”

            Bu yazının ikinci hissəsi də var. İnşallah, yeri gələndə onunla da oxucularımı tanış edəcəyəm...

 

            Vəzir həyəcanla içəri daxil olur. Rəngi sapsarıdır. Deyirsən, bu dəqiqə yıxılacaq.

            -Nə olub, a kişi?!

            Əlindəki qəzeti mənə sarı uzadıb udqunur:

            -Əslində... Qarşısını ala bilərdik... Amma... amma...

            -Bir aydın danış görüm! Nəyin qarşısını alırsan?!

            -Baxın, bu qəzetdə yazılıb ki, aşağıda adları çəkilənlər, üzvlük haqqı vermədikləri üçün AYB-dan xaric ediləcək...

            -Hə, nə olsun?

            -Qardaşım qardaş, iş ondadır ki, siyahıda sizin də adınız var?!

            -Yox əşşşi! Ola bilməz! Mən axı o xarabanın üzvü deyiləm!

            Qəzetə baxıram, siyahını tapıb oxuyuram, gözüm kəlləmə çıxır. Düzdür, adım və təxəllüsüm yerinə adım, soyadım, atamın adı yazılıb... Amma ki bu, təhqirdir!

            Vəziri yola salıb kompüteri açır və 5-10 dəqiqə məni narahat etməməsini tapşırıram.

            Telefon zəngi gəlir dalbadal. Onlar açıqlama istəyirlər bu barədə. Təbii açıqlama verirəm...

            Amma məsələ bununla bitmir. Təxminən yarım saat sonra vəziri çağırıb aşağıda oxuyacağınız yazıdan parçaları verirəm...

 

                        MƏN 38 İL SONRA NECƏ “AYB ÜZVÜ” OLDUM?

 

            Yazılarımda “niyə AYB üzvü olmamışam?” sualına yetərincə cavab vermişəm. Və son zamanlar AYB-la bağlı verilən suallara ya cavab verməkdən imtina edir (axı üzvü olmadığın bir təşkilat haqqında nə danışasan?), ya da mümkün qədər subyektivizmə yol verməməyə çalışırdım.

            Atəşkəsi yenə AYB pozdu.

            Bu yaxınlarda üzvlük haqqı vermədiyinə görə Birlikdən xaric olunacaq şəxslərin adını açıqladılar və o siyahıda Vəliyev Azad Vəli oğlu adlı birisi də vardı. Anadolulu qardaşlarımız demiş, bu şaka kimi olaya reaksiya verməməkmi olardı?

            Feysbuk səhifəmdə yazdım: “İndi bir şey oxudum, ayağımın altından yer qaçdı: AYB üzvlük haqqını verməyən üzvlərin siyahısını dərc edib və orada Vəliyev Azad Vəl oğlu adda adam var. Əgər bu mənəmsə, mən oranın üzvü deyiləm və olmamısam.Yox, məndən başqa bu adda yazıçı varsa, allah xeyir versin.”

        Xatirlatma: mən düz 38 il əvvəl Azad Vəliyev imzası ilə yazmışam, sonradan bütün əsərlərim və kitablarım Azad Qaradərəli imzası ilə cap olunub.

            Bir xeyli sonra kulis.az-dan sual gəldi:

            “Salam, Azad bəy. Kulisdə AYB-yə üzvlüyünüzlə bağlı sənədlər təqdim olunub. Xəbər yayımlanıb. Siz isə deyirsiniz ki, mən AYB-dən lap çoxdan çıxmışam. İstəyərdim ki, bu mövzuda açıqlama verəsiniz.”         

            ...Kulis üçün yazdığım cavab:

            “Demək, mən bu barədə bir neçə dəfə yazmışam. Ötən əsrin 80-lərində (ilini dəqiq xatırlamıram) Sabir Əhmədlinin məsləhəti ilə sənədlərimi toplayıb AYB-a vermişdim. Elə rəyin birini Sabir müəllim, birini də gərək ki, İsa İsmayılzadə vermişdi.

            Üstündən xeyli vaxt keçəndən sonra (onda mən rayonda yaşayırdım) gəldim Bakıya və getdim AYB-a. Sənədləri məndən qəbul edən Kamal adlı birisi idi, dedi ki, nə sənəd, sənin bizdə sənədin-zadın olmayıb. (Mənə dedilər ki, o, Anarın qohumu imiş.)

           Və elə o gedən getdim. Özümə söz verdim ki, bir də bu təşkilata üzv olmağı ağlımın ucundan da keçirməyəcəyəm...

         ....Beləcə, mənim AYB sərgüzəştim bu şəkildə başa çatıb.

        Amma başa çatmayıbmış! Demiyəsən, 80-lərdəki imzamla məni düz  19 il sonra AYIB-a qəbul ediblər - Vəliyev Azad Vəli oğlu! Pəh!

        A kişi, mən 38 ildir ki, Azad Qaradərəliyəm! Yalnız birinci kitabım 1987-ci ildə AZAD VƏLİYEV imzasıyla nəşr olunub, ondan sonra 60-dan artıq kitabım çıxıb, hamısı Azad Qaradərəli kimi.

         Bu təşkilat hələ də 80-lərdə qalıb. Hələ də Sovet dövrünün ab-havasıyla nəfəs alır. Mən Azad Vəliyev deyil, Azad Qaradərəliyəm! Və allah da şahiddir ki, o təşkilatın üzvü olmamışam, ölüncən də olmayacağam! Bu qədər sadə...”

         Bizdə bir söz var: qanım içimə axır.

         İnanın beləyəm...

 

 

            -13-

 

 

 

            Vəzir bu dəfə qaralmış halda içəri girir:

            -Qardaşım qardaş, bir qadın gəlmiş... Tələb edir ki, onu qəbul edəsiniz...

            -Niyə? Kimdir ki?

            -Nə bilim, qardaşım qardaş... Deməyə də dilim var gəlmir...

            -De... Ay kişi, burda nə var axı?!

            -Belə deyir ki... Deyir, onun sizdən uşağı var...

            -Nə?! Hamilədir?!

            -Yox e, qardaşım qardaş, uşağın on beş-on altı yaşı var...

            -Həəəə... Nə yaxşı, nə yaxş... Bəs özünün neçə yaşı olar?

            -Altmış yaşı var... Amma verməzsən... Cəsarət edirəm... Qardaşım, qardaş...

            -Gözəldimi?

            -Çox!

            -De ki, şəxsi işlərə ayırmağa vaxtı yoxdur. Qoy qəbula yazılsın, baxarıq...

            -Qardaşım qardaş, bu qorxulu qadındır... Deyir ki, qəbul etməsəniz, mətbuat konfransı çağıracaq...

            -Çağırsın. Biz də onu uşaq oğrusu kimi məhkəməyə verərik... Vəzir, Amerikada Monika adlı qadın belə bir şey eləmişdi, yadındadır?

            -Yadımdadır, qardaşım qardaş...

            -Mən o vaxt düşünmüşdüm ki, bizdə, Şərqdə belə şey ola bilməz... Amma oldu... yaxşı, qoy nə edir, etsin... Qov onu buralardan!.. Haranın lotusudur, Allah bilir...

            -Axı...

            -Nə axı?!

            -Buna baxın... Kitabdır... Deyir, hələlik, iki nüsxədədir, əgər siz onu qəbul etməsəniz, gedib min nüsxə buraxdıracaq... İçərisində sizinlə şəkillər də var...

            -Ver baxım! – Maraq güc gəlir və alıb kitabın üstünə baxıram: “MƏHƏBBƏTİN NÜBARI” yazılıb iri hərflərlə. Bir qədər aşağıda isə qadının ad-soyadı yazılıb. Ha fikirləşsəm də bu ad-soyadda adam xatırlaya bilmirəm. Və kitabı vərəqləməyə başlayıram. (Kitab elə bil mətbəədən indicə çıxıb, hətta əlim rəngə batır.) Ortadan o yana şəkillərdir. Opppbaaa! Tanıdım qadını! Keçmiş tanışlardandır. Bir yüngülvari o söz... Amma bəs kitabın üstündə niyə ayrı ad yazılıb? Həəəə, yəqin özünə yeni təxəllüs  götürüb?.. Bunu bu vəziyyətdə buraxmaq olmaz. Bizim kənddə bir biədəb məsəl vardı, biədəb yox, ədəbsiz, hə, deyirdilər: “İt oturmamış şeyi çıxdı.” İndi bu lotunu hirsləndirərəm, gedər bir axmaq nəşriyyatla müqavilə bağlayar, məni rüsvay edər. Uşaq-filan boş şeydir. Amma şəkillərimiz var axı... Qoy gəlsin, görək, xanımça nə istəyir?..

            -Yaxşı, burax gəlsin.

            Söz ağzımdan çıxan kimi qadın özünü atır içəri. Altmış nədi, heç əlli də verməzssən. O qədər kraska-filan vurub ki, lap Hollivud aktrisalarına bənzəyir... Həmin o M. xanımdır. Bir zaman birlikdə olmuşduq. (“Şəhərcik” romanını oxuyanlar onu yəqin ki, yaxşı xatırlayırlar.) İndi onun altını çəkmədəyəm...

            -Salamlar...

            -Salam. Əyləşin.

            -Bu rəsmiyyət nəyə lazım? – Ağzını büzə-büzə oturur. Sonra çantasından kitabın digər nüsxəsini çıxardır, az qalır soxsun gözümə:

            -Bu olmaseydi məni qəbul etmiyəcəkdin, eləmi?!

            -Bunu haçan yazmısan, haçan çap etdirmisən?! - Heyrətlə soruşuram.

            -Yazmağına çoxdan yazmışam... Baş nazir olmasaydın, gözləyəcəkdim, iraq, iraq, sən ölənnən sonra buraxdıracaqdım... Amma biləndə ki... Hə, getdim, pulunu verdim, PDF-dən iki saata çap eləyib verdilər...

            -Dedin, sən ölənnən sonra... Nə bilirdin ki, mən sənnən qabaq öləcəyəm? Bəlkə?

            -Sən mənnən düz yeddi il yaşlısan axı... Nədi, acığıva getdi?!

            -Yaxşı-yaxşı... Olsun... Hə, kitabı başa düşdük, bəs bu uşaq söhbəti haradan çıxdı? – Bir az ironiya ilə soruşuram.

            -Guya sən bilmirdin, mən sənnən həmişə uşaq istəmişəm?!

            -Hə, nə olsun?!

            -O olsun ki, biz səninlə ayrılanda mən artıq hamilə idim. Bilirdim ki, sən məni məcbur edəcəksən uşağı aldırım, ona görə bir daha gözünə görünmədim...

            -Özün də bilirsən ki, mən sənin bu tip ssenarilərinə inanmamışam. Belə hoqqaları düzəltməkdə mahir olsan da, özünə nahaq əziyyət verirsən. Buna heç kim inanmayacaq.

            -Necə yəni?! Əvvəla, oğlan lap özünsən, fırt eləyib burnunnan düşüb, elə bil. İkincisi də, həkim var, analiz var, test var... Buyur, bu da səninçün həkim rəyi! –Hirslə zərfi qabağıma atır.

            -Yaxşı, tutaq ki, belədir. İndi mənnən nə istəyirsən?

            -Heç nə. Mənim hər şeyim var... Baxma ki, prezident-zadsan, mənə bir qəpiyin də lazım deyil... Sadəcə, istəyirəm, oğlunu etiraf edəsən və familyanı ona verməyə razı olasan... Yəqin görmək istəyərsən oğlunu? Qəbul otağındadı... Bacısı ilə orada oturub. Bax, qarşında monitor var ki! Bax, gör özünə necə oxşayır!

            O gəlib monitora yaxınlaşır və bu zaman döşlərini çiynimə toxundurur. Mən bir az geri çəkilib, qısıq səslə deyirəm:

            -Ay qız, yığışdır bu komediyanı! Uşaqları da götür, get evinə. Telefonunu isə bu kağıza yaz, mən səninlə əlaqə saxlayaram. Baxaq, görək nə edə bilərik...

            Qadın məmnun halda əyilib masaya atdığı zərfin üstünə telefonunu yazır, bu zaman imkan tapıb, əlini üzümə də çəkir və qapıdan çıxa-çıxa deyir:

            -Bay-bay, əzizim... Qorxma, elə bu gecə səni gözləyirəm... Konum da atacam...

            Yanmış, doğrudan gözəldir. Onunla danışa-danışa gözucu monitora baxırdım: oğlan, həqiqətən mənə oxşayır. Bu lotu məni biyabır eləyəcək... Nəsə etməliyəm...

            Amma nə?!

           

 

            -14-

                                  

           

            ...Oturub fikir-zikirdəykən  gördüm anam qapıdan girdi içəri. Baş endirib, qayıtdı ki, ədə, qardaşım qardaş, bun nə hal, bu nə qəziyə?!

            Qalxıb, arvadı qucaqladım, ağlamamaq üçün üzümü basdım sinəsinə, amma özümü saxlay bilmədim, hönkürdüm, nə hönkürdüm.

            Dedi, ağlama. İş adam başına gələr. İndi neyniyək, vəzifə bir şahlıq quşudu, qonar adamın başına, amma gərək qondurmuyasan, qondurdunmu, qudurmuyasan...

            Sonra nə oldu, nə olmadı, arvad harasa qeyb oldu, amma səsini eşidirəm. Danışmır e, sanki kino göstərir, teatr tamaşası qurur... Nə bilim axı...

            “...Dünya sirlərlə doludu, a bala. Ən böyük sirr isə ən güclünün gücsüz qarşısında qolubağlı qalması, gücünü hər dəm işlədə bilməməsidi. Bəzən, güc hər şeyə yetmir axı. Ya da yetsə belə, güclünün gücü özünün məhvinə səbəb olur. Məzlumun ahı zalımın evini yıxar misalı...

            Bir aslan varmış. Meşənin padşahı, heyvannarın qənimi, ovçuların ən mahiri imiş. Ceyran ətiylə bəslənər, balalarını da bəslərmiş.

            Gün o gün olur ki, aslan körpə balalarına ov tapa bilmir. Ceyran nədi, heç dovşan da tuta bilmir. Balalarını yuvasına yığıb, uzaqlara üz tutur. Onun əlinnən dağ-dərə aşıb yaşıl vadidə otlayan sürüyə rast gələndə sevinir. Gizlicə sürüyə yaxınlaşır. Qəfil tullanır və sürünü qovmağa başlayır. Baxır ki, sürü bərk qaçsa da, bir ceyran geri qalır. Düşür onun dalıncan. Orda, burda, ceyranı tutub parçalayır. Qarnını dişləri ilə dağıdanda oradan  bir bala ceyran çıxır və aslan hərəkətsiz körpə ceyranı o yan-bu yana çevirsə də, artıq öldüyünü görür. Yanıqlı səslə bağırır, çəkilib bir tərəfdə başını pəncəsi üstə qoyaraq yatır.

            Sonradan bu anı izləyənlər qorxa-qorxa aslana yaxınlaşırlar və gördüklərindən qanları donur: aslan  ölmüşdü!

            Adamlar ölmüş aslanın qarnını yarıb ölüm səbəbini öyrənmək istəyəndə ürəyinin partladığını görür. Nə qədər güclü olursan ol, bir gücsüzün ahına dayanamazsan! Aslan ürəyi bu imiş...

            A anan ölsün, ürəyin amanatı...

            Bir də əlinə imkan düşəndə, güc sahibi olanda gücsüzü arxasız bilib əzmə. Güclünün gücü varsa, gücsüzün də allahı var. Hələ uşaq olanda nə öyrətmişdim sənə? Yol gedəndə ayıq ol: bir qarışqanı da ayaqlama...”

             Sonra biləcəm ki, danışan anam deyilmiş, kimsə süni intellektin köməyi ilə anamın səsində bu aslan əhvalatını səsləndirib...

            Və ayıldım. Elə kreslodaca mürgü aparıbmış məni. Bir az sonra yuxu vaxtım olmalıdır axı...

            Amma yenə analı xatirələrə dalıram. Axı mənim ondan böyük arxam, köməyim olmayıb!

            Hətta haqqında yazdığım romanın da adı “Ən böyük adam” idi...

            Yadıma nə düşür?..

            Bu xatirə “Məndən sonra” memuarındadır...

                                                     

                                SÖYÜŞÜN İŞƏ YARAMASI

 

            Kənddə məktəb direktoru işləməyin min cür çətinlikləri vardı. O çətinliklərdən biri kimi hər il yay tətili vaxtı meşədən məktəbin kişi müəllimləri, texniki işçiləri, yuxarı sinif şagirdləri və meşə idarəsinin işçiləri ilə birgə qış üçün odun tədarükü məsələsini deyə bilərəm. Bir rahatlığım vardı ki, əmim Kamran meşə idarəsində sürücü işləyirdi. Üstəlik, həyat yoldaşı bizim məktəbdə xidmətçi idi. Deməli, təkcə əmim kimi deyil, meşə işçisi kimi deyil, həm də məktəbin işçilərindən birinin əvəzindən bu işdə mənə cani-dildən kömək edirdi. Əmimin adına “Drujba” dediyimiz avtomatik ağackəsən  mişarı vardı və bu da işimizi asanlaşdırırdı.

         Xülasə, meşə gözətçisi Xansuvar kişini də götürüb getdik meşəyə. Bir yandan əmim, bir yandan da Xansuvar başladılar ağacları doğramağa. İşin yağ kimi gedən vaxtında əmimin aparatı xarab oldu. İncəvara, Xansuvar dayanmaq bilmədən, kəsir, doğrayırdı.

         Təxminən, üç maşın doğranmış odunu aparıb məktəbin həyətinə boşaltmışıq. Son iki maşının birini doğrayıb bitirən kimi Xansuvarın da aparatı dayandı...

            (Hə, bir məsələni yazmağı unutmuşam. Anam bu ağır və çətin işi görməkdə yardımçı olmaq üçün özü də bizimlə meşəyə getmək istədi. Təbii, razı olmadım. “Qadın xeylağının orda nə işi var? Meşə yeridi, ağac yıxılar üstünə, bilməm nə olar... Yox, otur evdə, işinə bax.”

            Anam isə israr edirdi:”Həm bir-iki bel sapı, yaba kəsərəm. Sizə çay qoyaram. Özü də məhlim uşaq-zadam, üstümə ağac yıxıla?! Həm də saa göz-qulax olaram... Səni ora tək buraxa bilmərəm...”

            Nə isə, saqqızımı oğurladı. Hələ üstəlik, əmim də dedi ki, ay bala, qoy getsin, bizə çay qoyar, havasın da dəyişər. Uşaq-böyüyə də nəzarət eliyər. Sənin o gədələrin şuluxdular...” (Yuxarı sinif şagirdlərini nəzərdə tuturdu.)

            Əlacsız qalıb, razılaşmışdım və anam da bizimlə getdi.)

            İndi əmimlə Xansuvar aparatı sökürlər, yığırlar, amma işə düşmür ki, düşmür. Xansuvar ağzını doldurub nə isə söymək istəyir, anamı görüb, sözünü geri qaytarır...

            Axırı adam aparatı yerə çırpıb ağlamsındı:

            -Ə, Kamran, bı bacı da bırdadı, söyüb ürəyimi boşalda bilmirəm, ə, indicə ürəyim pardıyacax!

            Bacım arif adam idi. Tez durub hara isə getdi. Və Xansuvarın ağzı açıldı, nə açıldı. Bu “Drujba”nı kəşf eliyənin cəddabasını qəbirdən çıxardı, həftədü püştadını laxlatdı, min cür eşitmədiyimiz söyüş söydü və axırda da qayıtdı mənə ki, ə, məllim, sən allah sən də bağışda, lətərcin sözlər danışdım...

            Məni də gülmək tutdu, dedim, allah bağışlasın...

            And olsun haqqı-salama ki, az sonra “Drujba” işə düşdü, elə nərildədi ki, dedim bütün meşəni doğrayacaq...

            S.A.(Söz Ardı)

            Demək, bizdə bəzi kənd qadınları uşaqları dalaşanda, ya bir-biri ilə dava-şava edəndə elə pis-pis söyüşlər söyürdülər ki, qatı açılmamış! Anam onda qulağını tutub içəri girər, “allah sizi biyabır eləsin” deyərdi. Və mənim də hərdən söyüş söyməyim vardı. Amma anamın yanında qəti söyüş söyə bilməzdim. Çünki uşaqlıqdan o məni belə tərbiyə etmişdi.

            Di gəl ki, bəzi yazılarımda obrazın xarakterini açmaq lazım gələndə onun dilindən nisbətən qələmə gələn söyüşlərdən istifadə etmişəm. Hər dəfə də bunu qorxa-qorxa, üşənə-üşənə  yazmışam. Çünki bu, anamı qəzəbləndirə bilərdi. Ona bunu niyə yazdığımı heç cür izah edə bilməzdim. Təbii ki, o buna görə məni uşaqlıqdakı kimi döyməyəcəkdi, amma üzünü çevirib öz otağına çəkilər, məni günlərlə danışdırmazdı. Bundan böyük cəza isə təsüvür eləmirəm...

          Allah bizi analarımızı qəzəbləndirəcək addımlar atmaqdan  qorusun...

         Anama, əmimə, Xansuvar kişiyə min rəhmət.             

         ...O gün meşədə qorxunc bir hadisə də olmuşdu. Əmimlə Xansuvar kişinin doğradığı lülə kötükləri işçilər sürüyüb maşına doğru gətirirdilər. Bu yer çox dik yoxuş kimi idi. Qəfil kötüklərin biri işçilərin əlindən çıxdı və üzü aşağı yomalanmağa başladı. Əmim qışqırdı ki, aşağıda dayanan adamlar aralansın, kötük onları vurmasın.

             Bu dəm elə bir hadisə baş verdi ki!..

            Anam hardansa tapdığı iri sallamanı çəpinə bir palıda dayayıb bir ucunu əli ilə tutdu və kötük sallamaya çırpılıb dayandı. Mən özümü anama tərəf atıb bağıranda o gülümsündü:

            -Nə var, a bala? Qorxma, sallama uzun idi, kötük maa xətər toxundurmadı...

            Anamı qucaqlayıb ağlamağımı görməməsi  üçün üzümü başındakı şalı ilə gizlətdim.

            ...Anam haqqında düşünəndə cib dəftərçəmdə olan bir qeydi tez-tez xatırlayır və məmnunluqla gülümsünürəm. Dünyanın bütün anaları eynidir. Balasını qorumaq üçün aslan kimi düşməninin üstünə atıla bilər! Ən ağır yükü belə qaldıra bilər...

            Angela ana kimi...

            1982-ci ildə ABŞ-ın Corciya ştatında Angela Cavallo adlı qadın ağlasığmaz bir şey edir. Onun oğlu köhnə Chevrolet Impala avtomobilinin altında təmir işləri görərkən qəfildən hidravlik domkrat qırılır. Çəkisi bir ton yarımdan çox olan avtomobil gurultu ilə oğlunun üzərinə düşür.

Səs-küyü eşidən Angela dərhal evdən çölə qaçır və yalın əlləri ilə maşını oğlunun üstündən qaldırır.Qonşular gəlib metalın altında qalan oğlunu xilas edənə qədər ana maşını havada saxlamağı bacarır.

           Elm adamları bunu "hipermaternal reaksiya" adlandırırlar: ana instinktinin yaratdığı an, bədənə qeyri-adi adrenalin  verir və bir neçə saniyə ərzində ona fövqəlbəşəri güc gəlir.

          ...Mənim anam, ola bilsin,  avtomobil qaldıra bilməzdi, amma o bundan daha çətinini etməyə qabil idi. Etdi də - orta məktəbin, kitabxananın, hər hansı bir mədəniyyət müəssisəsinin olmadığı ucqar dağ kəndində bir maarifçi, bir demokrat, bir müəllim, məktəb qurucusu, jurnalist və... ən ümdəsi öz nəslinin, kökünün, irqinin bədii taieyindən bəhs edən nəsr əsərləri yazan bir yazıçı yetişdirə bildi...

 

                                                

 

                                              

            -15-

 

 

            Vəzirdən soruşdum, saat neçədir? Dedi, Qardaşım Qardaş, saat 14-dür.

             Dedim, ədə, bu saat nə yaman yavaş gedir. Ya mənə belə gəlir?! Dedi, xeyir, böyük ədib, bu ssenarini siz yazdığınızdan mən də, sarayın, bağışlayın, Haqq qapısının bütün işçləri də bir şey edə bilmərik. Saat da sizindir, dəyqə də, saniyə də...

            Dalağım sancdı. Necə yəni “ssenari?” Bu nə demək istəyir?

            Bu vaxt vəzirin təraş olmuş, kremlənmiş, ətirlənmiş  halı diqqətimi cəlb etdi. (Ona tapşırmışdım ki, mənim qıl-qıpdan zıhləm gedir, üz-başına əl gəzdirsin.)

            -Bir nəfər gəlib, amma... Keçmiş müxalifətçidir... Bəlkə qovum getsin?

            -Müxalifət?! Nə danışırsan?! İndi müxalifət var? Burax, burax içəri... Qoy gəlsin...

            Ümidsiz halda içəri girirb baş endirir.

            Adam çox sınıxıb. Əvvəllər yaxşı imici vardı. Sadəcə, ailəsində baş verənlər, daha doğrusu, hakimiyyətin düzüb-qoşduğu olaylar onun nüfuzuna ciddi zərbə vurduğundan səhhətində də problemlər yaranıb.

            Ordan-burdan danışırıq. Qəfil mövzunu dəyişib, maraqlı və tükürpədici bir əhvalat danışır... Danışmır e, elə bil yazır. Hekayə yazırmış kimi...

            (Qəribədir. Burada, elə bil hamı yazıçıdır. İçi anamqarışıq mənimlə danışanlar sanki son dərəcə istedadlıdır. Danışdıqları əhvalat adi əhvalat deyil, bir hekayədi. Hələ anamın danışdığı o şir əhvalatı nə idi?! Qadın elə danışırdı ki, elə bil beşinciyəcən oxuyan anam deyil, iki universitet qurtaran biri idi. Bizdə şirə heç vaxt aslan deməyiblər, amma arvad aslan deyib durmuşdu. Danışdığı da müfəssəl bir hekayə idi... Nəsə... Ya mənim yazıçılığımdandır bu olub bitənlər, ya da... Daha ya dası yox ki!..)

             “Onun yaşıl ilan gözləri iliyimə işləyirdi. Elə danışırdı, mənim kimi qorxmaz azadlıq aşiqini də qorxudurdu. Düzdür, mən onun yanında özümü tox tutmağa çalışırdım, amma bu həmişə alınmırdı. Çünki mənə demişdi ki, ovlarını sındırmaq üçün onun xüsusi kəşfləri olub. Birinin şərti adı “falaqqa” imiş. Ciddi-ciddi deyir, mən milli-mənəvi dəyərlərə bağlı adamam. Niyə fransızların gilyotini olsun, bizim falaqqamız olmasın. Üç qarışlıq iki dəmir parçasını qoyursan bir-birinin yanına, başlarına bir qarış dəmir svarkalayırsan. Sonra ikisinin arasına dikinə bir dəmir də bərkidirsən. Daha sonra adına “klyuç” dediyim iki ağızlı zamoku yerləşdirirsən dik dəmirə, fsyo... Falaqqa hazırdır!.. Obyekti nə döyürsən, nə söyürsən. Yıxırsan yerə, ayaqlarını keçirdirsən zamoklara, klyuçu burursan, falaqqa başlayır ayaqları sıxmağa... Düzdür, bir az İspan çəkməsinə oxşayır, amma tam o deyil... Bu, milli falaqqadır... Dərsini yaxşı bilməyənin ayaqlarını salırdılar ora, burururdular  qədimlərdə... Bizdə də belədir... Zamok sıxıldıqca, obyekt inildəyir, sonra eşşək kimi anqırır, sonra quzu kimi mələyir... Mələdimi? Hazırdır... Çıxart, ölüm hökmü yazsan, qol çəkəcək...

            Bir dəfə Qorxmaz adlı gənc dustağı bizim kameraya salmışdılar. (Hə, unutdum deməyi: biz artıq bir həftədir ki, onunla bir kamerada qalırıq. Mən əvvəllər təkadamlıqda idim. Sonra bir axşam onu gətirib saldılar yanıma. Əvvəlcə elə bildim oyundur. Amma sonra gördüm yox, bunun özünün də vəziyyəti yaxşı deyil. Yaşlı adamdır, nə qədər olmasa da, türmə türmədir.) İçəri girər-girməz Arpadarini gördü və bir də baxdım ki, işədi şalvarına və tirtap yıxıldı yerə. Gədəni qaldırdıq ayağa. Üzünə su çilədik, birtəhər ayıltdıq. Elə Arpadari də əl-ayaq eləyirdi ki, onu ayılda bilək.

            Nəhayət, oğlan ayıldı və ayılan kimi ağlaya-ağlaya bağırdı:

            -Məni çıxardın burdan! Çıxardın məni bu kameradan!..

            Mən onu qucaqladım, özümə sıxıb dedim:

            -Dayan görüm, nə olub sənə?! Nədən qorxursan?! Bax, mən də burdayam...

            Oğlan handan-hana məni tanıdı və ağlamsındı:

            -Almas bəy... Sizsiz? Bəs bu adam burda neynir?! Mən onnan qorxuram... Nolar Almas bəy... Eyyyy! Çıxardın məni burdan!...

            Yenə bağırmağa başladı və az sonra gəlib onu apardılar. Mən Arpadariyə baxıb nə baş vediyini soruşdum. O siqaretini alışdırıb başını buladı.

            -Bunun dayısı milyoner idi... O keçmiş nazir  vardı e “Kozır” ləqəbli, villalarının, obyektlərinin sayını unudan... Kozur ləqəbini elə-belə verməmişdilər ki. Dəhşət qumarbaz idi. Bir gecədə azı bir milyon qoyurdu sekaya... Nəysə. Bu da onun cangüdənlərindən biri idi. Bir axşam ovladı bizimkilər. Xırdalandakı podzemli bazamda bunu dindirdim. Çox o yan-bu yannan sonra, dedim salın falaqqaya... Elə ras, dva... Mələdi... Sonra dayısının hər sirrini açıb tökdü. Cibinə balaca aparat qoyub buraxdım. İki günə “Kozır”ın videosu əlimdəydi. Nəydi o məşhur teleaparıcı, əzilə-əzilə şeir deyir e... Hə, bax onunla kef çəkdiyi yerdə videosu... Dayısı on milyon qusdu, bu heç... Amma bu qodux da özünü yaxşı aparmadı. Bir gün gəldi yanıma ki, bəs mənim faizim hanı?.. Kimdən, kimdən, general Arpadaridən faiz istiyir!.. Ha-ha-ha...Haaaaa-ha! Dağıl, a dünya! Mənnən - allahın özünnən faiz istəyən Arpadaridən bu dılğır faiz istəyir... Elə o vaxtdan boynuna zorrama hadisəsi qoydurub attırmışam dama... Bir dəfə falaqqanı görüb. Ona görə verdi şalvara... Kstati, mən özüm sənin kamerana salınmağımı xahiş eləmişəm... Sizin partiyanı maliyyələşdirə bilərəm... Burda olmağıma baxma... Çöldə çox böyük imkanlarım var... Sadəcə, mənim siyasi dustaq almağıma yardımçı olun... Səninlə bir şəkil də çəkdirək burda... Vəkilimnən ötürüm mətbuata... Vsyo! Skaji svoy summu...

            Mən güldüm. Adam təəccüblə gülməyimə baxıb çiynini çəkdi:

            -Niyə gülürsən? Məgər sizin pula ehtiyacınız yoxdur? Var axı, bilirəm ki, xarici qrantlar olmasa, batarsınız... Mən də olum daxili qrantınız... Sadəcə, məni siyasi dustaq edin, vəssalam...

            -Sən bu “Falaqqa”nı müəllif agentliyinə göndər. Şimali Koreyada, Venesuelada, Eriteriyada-filanda daha böyük qonararla istehsal edərlər, amma sanıram ki, özümüzdə də biganə olmazlar...

            Bir az təəccüb, bir az da təşvişqarışıq ədayla üzümü baxır:

            -Ciddisən?! Mən bunu sənə sözgəlişi danışdım, amma sən... – Başını yerə dikib incik görkəm alır. – Dolamısan məni? Amma mən sənə çox böyük ümidlə yaxınlaşmışdım... Bilirsən, sən burdan tez çıxmağını da tezləşdirərsən, təklifimi qəbul etməklə...

            -Arpadari, sən bizi nə hesab edirsən?! Ağlın başındadı?! Tez çıxansan, özün çıx görüm! – deyib üzümü divara çevirdim. O isə hələ də danışırdı.

            -Bilirsən, mənim kimisini burda çox saxlamazlar... Mən adi adam deyiləm ki... İntəhası, tabeliyimdəkilər bir az tamahkir çıxdılar. Bir oğraş mayor vardı, sağ əlimdi. Xeyli də pul qazandırmışdım ona. Yəni, tutalım ki, bir prorektordan iki milyon almışdım, onun yüz mini bu mayorun idi. Çünki o əclaf həm ədazil idi, həm də texnikalı idi - falaqqanı yaxşı işlədirdi. Ovu çox üzməzdi. Amma bir dəfə zırrama bir biznesmeni biz lütləyib buraxandan sonra onu təkrar qapazlayıb, beş yüz min də əlavə alıb... Bu cəhənnəmə e, bir zamministri necə falaqqaya basmışdısa, insult keçirdi. Elə onnan sonra dönəlgəmiz döndü. Onu padzamok basdılar içəri, məni də, görürsən, hələ ki, burdayam... Amma mən tez çıxacam, sən başına qonmuş dövlət quşunnan imtina eləmə. Yazıqsan, bilirəm ki, düz-əməlli ev-eşiyin də yoxdu, sənnən boşanan arvadın evi əlinnən alannan sonra təzə arvadın qoltuğuna qısılıbısan – arvad evində yaşamağın sıxıntısını çəkdiyin gözlərinnən bilinir – sizlər namuslu adam olursunuz axı...

            -Sən namusdan dəm vurma barı! Görürəm, dərsini yaxşı çalışmısan... Bəlkə, elə səni mənə görə tutub bura salıblar?! Mənim ailəmin adını bir də ağzına alsan!......

            Yerimdən qalxıb bu qoca kaftarı əzişdirməkdən özümü güclə saxladım. O isə məni özünün söz falaqqasına salıb sıxmaqda idi.

            -Nə deyirəm ki... Bu, sadəcə, bir təklifdi... Sənin yanına salınmağım isə adi bir təsadüfdür... Yaxud mən belə istəmişəm ki, səni maddi sıxıntıdan xilas edim... Bir də özünə və partiyanıza bir o qədər də arxayın olma... Sizin poyeziniz uje Biləcərini çoxdan keçib...

            Pis başa düşməyin. Bu əclafı sınamaq istədim. Dedim, yaxşı, razıyam. Amma bir şərtim var.

            -Nə şərt desən, mən indidən razı...

            -Məni bir həftəyəcən buradan çıxardın, dediyinizi edim.

            Güldü. Elə güldü ki, ruhum ağrıdı. Özümü alçaldılmış, namusuna təcavüz olunmuş adam kimi hiss edirdim. Elə bil birinci həyat yoldaşım mətbuata çıxıb mənim haqqımda hədyan danışdığı gün idi. (Guya mənim kişiliyim yoxmuş, qızlarım da məndən deyilmiş... Daha dalısını deməyə dilim gəlmir. Əlbəttə, ayıq adamlar bilirdilər ki, o bunları sifarişlə edir. Amma milyonların bundan xəbəri yoxdur axı! Tik-tok kimi əcaib bir şəbəkənin ağzına düşdünsə, bu, Arpadarinin falaqqasından da betər bir şeydir.) Amma daha söz ağzımnan çıxmışdı. Ona görə üzümü yenə divara çevirdim.

            İnanmazsınız, düz dörd günün tamamında məni çağırıb kağız-qələm verdilər və dedilər ki, bu kağızda yazılanların altınnan imzanı at, sonra onunla bir şəkil çəkdir, vəssalam, azadsan...

            Əlbəttə, mən bunları etmədim. O məşhur əfsanədədə deyildiyi kimi bağırdım: “Məni samanlığa qaytarın!”

            Altı ay sonra qoca generalı buraxdılar. Məni isə düz iki il orada saxladılar. Nəhayət, əfv fərmanı ilə azad edildim...

            Bunları sizə niyə danışıram?

            Bax, o Arpadari (soyada bax sən allah!) kimiləri çağırıb tələb etmək olar ki, ölkənin ağır günündə gətirib dövlətin xəzinəsinə müəyyən qədər, heç olmasa beş milyon pul köçürsün... Bir də belələrini ev dustağı kimi cəmiyyətdən təcrid etmək lazımdır. Yoxsa, onun kimilərin qorxunc zəkası ölkəni vəba kimi çənginə alar... Hə, istəsəniz, o nadürüstü çağıranda mən də gəlim, sizə danışdıqlarımı sillə kimi sifətinə çırpım...”

            Adam gedib. Getsə də, yerində acı, iyrənc bir xof qalıb. Onun təsvir etdiyi Arpadari haqqında şəhərdə əfsanələr dolaşırdı. Guya keçmiş KKB şefi olan o nazirin adı çıxıbmış. Bütün planları bu qururmuş. Hətta onun xüsusi yeraltı bunkeri də varmış. Oğurladığı imkanlı adamları orada falaqqaya salırmış...

            Beləsi haqqında rəhmətlik Hüqo gözəl deyib:”Çörəyini qana batırıb yeyənlər...”

            Onu da danışırdılar ki, bu qoca general həmin bu müxalifətçini də sındırıbmış. Arvadının, qızlarının onun haqqında internetdə görüntülü paylaşımları da, guya onun işi imi...

            İndi bu belə desə də, Arpadari ilə şəkilini özüm görmüşdüm internetdə. Hətta şəkilaltı yazı da vardı, təxminən belə: “Müxalifətin sıraları genişlənir...”

            Gülməlidir. “Avtobus müxalifəti”, nə bilim nə müxalifət vardı, amma “falaqqa müxalifəti” ağıla gələn məsələ deyildi, onu da gördük...

 

 

            -16-

 

 

            Nahar fasiləsinə çıxmağa hazırlaşsam da, vəzir boynunu büküb deyir:

            -Qardaşım qardaş, bir nəfər var, deyir, şairdir, yeni yazdığı şeiri sizə oxumaq istəyir... Dedim, get, sonra gələrsən, dedi, acam, hara gedim? Qaldım naçar...

            Gülümsündüm. Əlimi əlimə sürtüb iştahla dedim:

            -Vəzir, mən bərk acmışam. O şairi də çağır, birlikdə nahar edək. Daha ac adamı qapıdan qovası deyilik ha...

            Mən əl-üzümü yuyub nahar otağına girəndə əlim üzümdə qaldı. Bütün zamanlarda (yəni ədəbi aləmdə olduğum bu əlli ildə) ən zəhləm gedən zümrə olan yaltaq şairlərin ən yaltağı  yemək masasının  xas yerində əyləşib plov tıxışdırırdı. Məni görcək qaşığı buraxıb, üstümə atıldı. Yağlı ağzını uzadıb üzümdən öpməyə çalşsa da, imkan vermədim, uzatdığı əlini də geri qaytarıb yerimə keçdim. O isə heç nə olmamış kimi irişə-irişə yenə yeməyə girişdi.

           İştahım qaçsa da, yeməyə məcbur idim. Özümün sifariş verdiyim muxəşərli* plovdan bir neçə qaşıq çəkdim, üstünə də toyuq döşü qoyub dedim:

            -Sizi hansı rüzgar atmış bura? Danış görüm, ölkədə nə var, nə yox? Şəhərdə nə danışırlar?

            Ağzındakı yeməyi güclə udub dedi:

            -Möhtərəm prezident!..

            -Mənə qardaş deyə bilərsən. Mən elan etmişəm ki, bu gündən hamı ölkədə qardaşdır.

            -Hə, möhtərəm qardaş! Siz ölkə başçısı olandan ölkədə qurd quzu ilə otlayır. Hamının kefi sazdır. Hamının...

            Onun sözünü kəsdim:

            -Amma mənə dedilər ki, siz ac imişsiniz?.. Hamının kefi necə sazdır ki... – Dalısını deməyə özümə sığışdırmadım. Nə olsun tanıdığım şairlərin ən aşağısıdır... Onun da heysiyyəti ola bilər...

            Başını aşağı saldı. Bir qədər susub qəfil ağlamağa başladı. Elə ağlaya-ağlaya dedi:

            -Bilirsiniz, mən bəxtsiz adamam. Nə qədər çalışsam da, prezident təqaüdü ala  bilmədim... Gəldim ki, bəlkə, siz mənə bir gün ağlayasınız... Təqaüdə adımı salsanız, siz salarsınız... Necə deyərlər, yazıçı həmrəyliyi! – Qəfil ağladığı kimi qəfil də gülməyə başladı və sevincək dilləndi:

            -Mən axı sizə şeir oxumaq istəyirdim... Olar oxuyum?

            -Hələ dayan, oxuyarsan, - dedim. – De görüm, hardasa işləyirsən?

            -Yoo, mən ömrümdə heç yerdə işləməmişəm. Mən azad sənətkaram... Möhtərəm...cənab... eeee... qardaş prezident... Qarışdırdım ki...

            -Yaxşı yeməyini ye, sonra şeirini oxuyarsan... Təqaüdə gəldikdə isə, mən göstəriş vermişəm, bütün fəxri adlar ləğv ediləcək, o cümlədən də prezident təqaüdü...

            O, çox inamsız halda üzümə baxıb gülümsəməyə çalışır.

            -Onda göstəriş verin, Mədəniyyət Nazirliyi, heç olmasa 500 kitabımı satın alsın... Mənim, elə bütün yaradıcı adamların ümid yeri sizsiniz... Bəlkə şeiri oxuyum?

            Başımla “olar” işarəsi verib kənd çolpasının döşünü dişimə çəkdim.

            O isə ayağa durub sağ əlini ürəyinin üstünə qoyaraq pafosla şeir söyləməyə başladı, əgər buna şeir demək mümkünsə:

            -Siz ey əngin fəzaların qəhrəman oğlu!

            Sizə bəsləmişəm bir kök qurbanlıq toğlu!

            Ah, tanrıdan naxışdır vəzifə payınız,

            Görüm hər vaxt şad olsun gününüz, ayınız...

 

            Məni gülmək tutur. O isə daha da şövqə gələrək oxumağındadır:

 

            -...Allah sizə vermiş hüsn, mərdlik nişanəsi,

            Siz oldunuz ölkəmin canlı əfsanəsi,

            Səpdiniz zəkanızla ləl, qızıl danəsi,

            Görüm hər vaxt şad olsun gününüz, ayınız...

             Bərəkətlə, səxavətlə artsın soyunuz...

 

            Əlimin işarəsi ilə onu saxlayıram. İştahımı qaçırdan bu yalağa nə deyəcəyimi düşünəndə başımdan ağrı qalxır. Bilirəm ki, bu bədbəxtin qəlbini qırmağa ürəyim gəlməyəcək, necə olmasa da, adamdır, canlıdır. Bəs nə edim? Bunun cibinə xərclik qoysam, gedib orda-burda danışacaq ki, ölkə başçısına şeir oxudum, mükafat verdi. Qovsam, özümün ürəyim ağrıyacaq.

-------------------------------------------------------------------------------------

*Zoğalın tumunu çıxardıb qurudurlar ki, biz tərəflərdə buna muxəşər deyərlər. Vaqifin “Bizim evdə axta zoğal da yoxdur” misrası da ona işarədir.

 

             Onu süfrədə qoyub, əlimi yumaq üçün tualetə gedirəm və vəzirin başını görüb rahatlayıram.

            -Köməyin lazımdır. Bu yaltaq şairi necə yola salım ki, bu şeiri heç yerdə bir daha nə oxusun, nə də sosial şəbəkəyə-zada qoymasın, biabır olarıq?

            -Qardaşım qardaş, onu mənə həvalə edin. Siz işinizdə olun... Hərdən yazılmayan yazıya, yaxud yazdığını pozana da qonarar verilir. Biz də bu dəfə o cür edərik...

            -Vəzir, mənim, təxminən yarım saat sonra yatmam lazımdır. Bir saat gündüz yuxusu almalıyam... Bu, illərdir qəbul edilmiş rejimdir...

            -Buyurun, siz istirahət edin, mən nə lazımdır, həll edərəm.

             

                        (Ardı gələn həftə elə burada)