AZAD QARADƏRƏLİ ATAQAM – HAVALI QƏHRƏMANLARIN YAZIÇISI (Yazıçı Ataqamın “Qanadlı körpü” kitabı haqqında düşüncələr)

                         AZAD QARADƏRƏLİ

            ATAQAM – HAVALI QƏHRƏMANLARIN YAZIÇISI

            (Yazıçı Ataqamın “Qanadlı körpü” kitabı haqqında düşüncələr)

 

 

 

            Radiqda çalışırdım. Kitabı çıxan, şeir yazan, hekayə toqquşduran səhər açılan kimi cumurdu studiyaya. Radio üzrə müavin Mövlud müəllim də, eləməyib tənbəllik, onların bir çoxunu mənim üstümə göndərirdi: “Bax, ağlın kəssə, bir şey ver, kəsməsə, yola sal, getsin. Amma ifallı elə bunu da.”

            Yaşlı bir kişi mənimlə üzbəüz əyləşib. Kitabının üstünə baxanda gülməkdən özümü güclə saxlayıram. Bunu sezən Qaçay Köçərli də əyilib kitabın üstündən adamın adını oxuyur və dəliyə dönür: “Ə kişi, sən özünə bir ad seçə bilmirsən, camaatın uşağına nə öyrədəcəksən?! Bu nə addı, ə?!”

            (Bizimki uşaq verilişləri redaksiyasıdır. “Camaatın uşağı” ona işarə idi.)

            Adı dilə gətirməli deyil. Vallah, billah belə ad olmaz. Radioada bu adda şair olduğunu efirdən desəm, bütün ölkə qəhqəhə çəkib güləcək... (Adı bura yazmıram, etik olmaz. Amma adama başa salırıq ki, sən get, bu ad məsələni həll et... Qayıdır ki, dədəm-nənəm qoyan addır... Başlayıram, onlarla Azərbaycan və Avropa ədibinin adını çəkməyə ki, bunların hamısı öz adları ilə deyil, götürdükləri təxəllüslə yazıblar... “Biri elə Nizami, yaxud Xaqani, lap elə Müşfiq... A kişi Volter! Və sair...”)

            Adam gedir. Hiss edirəm ki, bərk narazı qalıb...

            ...Hansısa kitabımın təqdimatıdır. Uzun saçları alnına tökülən bir gənc yaxınlaşıb əlimi sıxır, sonra özünü təqdim edir:

            -Ataqam...

            Oxucu sandığım bu adamla o görüşümüz ruhani ilgəyə çevrilir. Çəmi-cümlətanı iki-üç dəfə görüşsək də, bir-birimizə bağlanırıq. Xüsusilə, onun saytlardakı hekayələri məni özünə doğru çəkir.

            Və... Və... Ən böyük bir məsələ isə yazının başındakı əhvalatı alt-üst edən ad: Ataqam!

            Sonra biləndə ki, bu ad adamın ailə adı deyil, yazıçının özünə götürdüyü təxəllüsdür, ona daha çox bağlanıram! Və and olsun kitaba ki, hələ də o adamın əsil adını bilmirəm...

            ...Düz dörd il əvvəl zəng etmişdi ki, hekayələr kitabımı sizə hədiyyə kimi göndərirəm (yaxınları bizim əraziyə yavuq bir yerdə yaşayırlar), vaxtınız olsa, oxuyarsınız...

            O kitab düz üç il yarım müddətdən sonra gəlib bizə çıxdı...

            Altı ay da mən yubatdım...

            İndi kitabı oxumağa başlamışam...

            Əlimdə o qədər əlimyandı işlər var ki...

            Amma ikinci hekayədən sonra anladım ki, xeyir, bu işi yubatmaq olmaz.

            Beləcə, kitabı əliqələmli oxumağa başladım...

 

                                               ***

            Onun qəhrəmanları, demək olar ki, normal adamlar deyil.  Elə “Gecə görənlər”in orazları kimi. “Bir-birimizi “dostcan” çağırardıq. Bizim dünyamızda adın dəyəri yoxdu, çünki ad insanları ayırmaq üçündür.”

            Bir-birini gözdən keçirmək iqtidarında olmasalar da, bu iki gəncin bir-birini duyan ürəkləri var. Nə olsun ki, dünya işığına həsrətdilər?..

            Kitabın ilk hekayəsi “Nanəli konfet” konfetdən bəhs etsə də, son dərəcə acı bir tam verən mövzuya malik – Osman dayı sevgi qurbanı olaraq havalanıb...

            Havalanıb demişkən, Ataqamın qəhrəmanlarının hamısı havalıdır. Elə götürək “Qanadlı körpü”nün qəhrəmanı Nəriman həkimi. Adam oxumuş, savadlı həkimdir. Di gəl ki, zalım sevgi onun da havasını almı, başqa havaya oynadır. İndi başqasının arvadı olan sevdiyi xanıma görə hər gün üstünə çıxdığı körpü də ona baxıb havalanır – qanad taxır...

            Ən qorxunc mövzuya malik “Okeanda iki maymaq” hekayəsinin qəhrəmanlarının isə havası-zadı yoxdur – onları ocağı çoxdan sönüb. Müharibə deyilən o qanlı savaş bu iki gənci – özlərini roman qaraçısı və alban adlandıran iki qafqazlı Azərbaycan türkü və ermənini okeanın üzərində üz-üzə gətirir. Borc-xərc edib pul-para düzəldərək saxta adla Kanadaya yol alıblar. Amma üzü dönük tale burada da onları sınağa çəkir – gəmiləri batır və dənizdə çarpışa-çarpışa ölmədiril xilas olurlar. Özü də tez-tez öskürən xəstə ermənini okeana buraxmaq istəyən bizimkinin buna əli gəlmir...

            Həbsxanada gözlədiyimiz baş verir. Sözləşdikləri üçün erməni azərbaycanlıya xəsarət yetirir...

            (Müəllifin yerinə olsaydım, kifayuət qədər uzun olan bu hekayəni daha geniş işləyərdim. Nədən ki, hər iki qəhrəman müəllifin yaxşı tanıdığı Cəbrayıl və Hadrut rayonlarındandır. Erməninin Arakel, bizim Hərəkül dediyimiz kənddən. Yəni mövzu özü-özünü genişlədə bilərdi...)

            ...İşi ilə bağlı tez-tez xaricdə olan müəllif bəzən qəhrəmanlarını elə oralarda tapır.  “Fələstinli və sərçələr” hekayəsindəki kimi. Burda da vəziyyət eynidir. “O gündən Kənaan Cəbələydə  təkcə hər kəsin üzdə “ağoğlan”, arxada “havalı” dediyi Aban Müəzzini görəndə təzim eləyirdi...

            Yenə havalı...

            “Qapı arxasındakı adam”da isə yaxşılığın qiyməti həbsxanaya düşmək olur – yeddi il!

            Ataqamın hekayələri, bəlkə birxətli görünə bilər oxucuya. Amma belə deyil. Qəhrəmanlar qohum olsalar da, hərəsinin öz havası va.

            Bəzi cümlələri az qala anlaşılmır, yaxud bir az çiy kimi görünür:”Havada bir azot atomu da tərpənmirdi.”

            İşlətdiyi bəzi kəlmələrsə şivədən gəldiyi üçün anlaşılmaz kimi görünür:”baysaq”, “gözək”... Amma bu kimi sözlərin qədimliyi və səslənişi deyir ki, onları diriltməyə dəyər!

            Bəzi sözləri isə o, ürəklə işlədir:”pıçı”, “luğaz”...

            ...Ataqamın qəhrəmalrının bir çoxunun “oyuncağı sınağandır, ona görə Dərviş deyir:

            “Balalarınızı indidən vərdiş elətdirirəm ki, o vaxt ehtiyatlı davransınlar, dünyanın ən sınağan, həssas oyuncağını –ürəyi sındırmasınlar.”

            Belə. Az yazan, amma gözəl yazan bir yazıçı ilə tanış etməyə çalışdım sizi. Bilmirəm, alındımı?

            Bildiyim odur ki, onun hekayələri elə köhnə dərvişlərin söhbəti kimi luğablıdır. Havası da başa aləm... 

                                                                                                                      19.09.2026.